سيناى فقاهت - موحد فاطمی، حسن - الصفحة ٢٩١ - مصاحبه ها

نور علم: مشكل ديگرى هم هست و آن اينكه تجربه نشان مى‌دهد كه شرايط ده سال پس از پيروزى انقلاب روى فقه و فقاهت اثر گذاشته و انعطاف بيشترى در فتاوا به چشم مى‌خورد و اين انعطاف در فتاواى اخير امام هم وجود دارد. در مورد اين دگرگونى و نحو افتا و تأثير شرايط زمان و مكان در آن و اينكه آيا مى‌توان چنين تصور كرد كه اساساً توجه داشتن به برخى از مسائل سياسى روز، ممكن است دقتهاى جديد را در مورد استنباط فقهى به دنبال داشته باشد؟ آيا اين همان است كه شما در مورد اجتهاد بيان فرموديد؟ يا عبارت از توجيهى است كه بعضى از منحرفين مطرح كرده‌اند؟

همان‌طور كه عرض كردم، به نظر من فقه سير تكاملى خود را دنبال مى‌كند و سال به سال هم قوى‌تر و كامل‌تر مى‌شود و فتاوايى كه اخيراً امام صادر فرمودند و خيال مى‌شود كه شرايط روز در اين فتاوا نقش داشته، وقتى انسان ادلّه امام در مورد بعضى از اين فتاوا را مى‌بيند، پى مى‌برد اين مسائل تازه نيستند و تنها پاره‌اى از موضوعات، تحت تأثير شرايط زمان دگرگون شده است؛ مثلًا امام در مورد علت جواز بازى با شطرنج مى‌فرمايند: چون اكنون اكثراً در شطرنج مسئله بُرد و باخت مطرح نيست وليكن تا به حال به عنوان ابزار قمار مطرح بود ولى حالا اين عنوان را از دست داده و به نوعى ورزش فكرى تبديل شده. به عبارت ديگر شطرنج به عنوان موضوعى از موضوعات احكام، عنوان اوّليه‌اش را از دست داده و عنوان جديدى به خود گرفته و در واقع موضوعى جديد وراى موضوع سابق شده، پس علّتى ندارد كه بازى با آن به قصد نوعى تقويت فكرى، حرام باشد. اين فتوا با اين خصوصيات چيزى نيست كه تازگى داشته باشد؛ تنها مى‌توانيم بگوييم: ده سال پيش شطرنج به عنوان يك موضوع بدين صورت مطرح نبوده و آن زمان مسلّماً يكى از ابزار قمار به حساب مى‌آمد و آلت قمار از نظر ايشان خريد و فروش و بازى كردن با آن حرام است،