سيناى فقاهت - موحد فاطمی، حسن - الصفحة ٢٩٣ - مصاحبه ها

هرگز چنين چيزى وجود ندارد.

نور علم: در مورد بحثهاى اين قسمت دو سؤال كوتاه داريم: يكى در مورد تخصّصى شدن فقه است. مرحوم شهيد مطهرى از آيت‌الله العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى- رحمه الله- نقل كرده‌اند: نظر ايشان اين بود كه اگر فقه تخصّصى بشود، تا حدود زيادى مشكلات آسان‌تر و بهتر حل شده و آثار آن روشن‌تر خواهد بود.

سؤال دوم اين است كه: آيا ممكن است روزى كارهاى تخصّصى مربوط به اجتهاد به گونه‌اى جريان پيدا كند كه علما كار انفرادى را كنار بگذارند و كنار هم بنشينند و مسائل را دسته‌جمعى مورد بررسى قرار دهند و بدين ترتيب اختلافات را برطرف نمايند، به خصوص كه امروزه اختلاف مراجع در مورد فتاوا به صورت مشكلى براى ما در آمده است و در اين ده سال ثابت شده كه اين اختلافات، صرف نظر از اينكه يك مشكل فقهى است، ممكن است باعث ايجاد مشكل حاد سياسى در بعضى از موارد هم بشود؟

منظور از تخصّصى شدن فقه اگر اين باشد كه برنامه‌هاى حوزه طورى تنظيم شود كه عده‌اى از فضلا در باب عبادات و گروهى در باب معاملات و گروه ديگرى در مورد مسائل كيفرى مانند حدود و ديات و قصاص و امثال اينها تخصّص پيدا كنند، اين اشكالى ندارد و علماى ما نوعاً ضمن مسائل مربوط به تقليد و اجتهاد روى همين فرض فتوا داده و فرموده‌اند: اگر فقيهى در مسائل عبادى و فقيه ديگر در معاملات اعلم باشد، در عبادات از آنكه اعلم در عبادات است و در معاملات از آنكه در معاملات اعلم است، بايد تقليد شود. روشن است كه برگشت اين فرض به همان تخصّصى شدن و رشته‌اى شدن فقه است و شايد در آينده به لحاظ آنكه فقه روز به روز بيشتر توسعه مى‌يابد و يك نفر به تنهايى توان كسب تخصّص در همه ابواب آن را نخواهد داشت، طبعاً يك چنين تبعّضى در فقه به وجود بيايد.

اما فرض اشتراكى شدن فتوا، اين در رشته‌هاى تخصّصى قابليت پياده شدن ندارد و به جايى نمى‌رسد؛ زيرا چنين نيست كه مجتهدى‌