قوله تعالى: رَبِّ الْعٰالَمِينَ [٢]،جمع«عالم»باشد،جمع سلامت.و«يا»در او علامت جرّ است،و«نون»او مفتوح است تا فرق باشد ميان او و«نون»تثنيه كه آن مكسور باشد.و اين اسم خود موحّد اللّفظ مجموع المعنى است،چون:«قوم»و «رهط»و«نفر».و در معنى او خلاف كردند.

شهر بن حوشب روايت كرد از ابىّ كعب كه او گفت:مراد به اين فرشتگانند، و آن هژده [٣]هزار فرشتگانند:چهار هزار و پانصد به مشرق‌اند،و چهار هزار و پانصد [٤]به مغرب‌اند،و چهار هزار و پانصد به جانب سيم [٥]،و چهار هزار و پانصد به جانب چهارم.و با هريكى از ايشان [٦]اعوانان‌اند [٧]كه عدد ايشان جز خداى تعالى نداند.از وراى ايشان زمينى هست سپيد [٨]چون رخام،عرضش چندان كه آفتاب به چهل روز تواند بريدن [٩]،و طولش جز خداى تعالى نداند،مملوّ به فرشتگانى [١٠]كه ايشان را روحانيان خوانند.ايشان را زجلى و آوازى هست به تسبيح و تهليل كه اگر آواز يكى از ايشان به ما رسد،اهل زمين هلاك شوند از آن هيبت،و منتهى و كنارهاى ايشان تا به حاملان عرش است.

ابو معاذ گفت:آدميان‌اند.ابو الهيثم گفت:جنّ و انس‌اند،لقوله تعالى: لِيَكُونَ لِلْعٰالَمِينَ نَذِيراً ، [١١]و اين روايت عطيّه و سعيد جبير است از عبد اللّه بن عبّاس.حسين بن الفضل گفت:مردمان‌اند،لقوله تعالى: أَ تَأْتُونَ الذُّكْرٰانَ مِنَ الْعٰالَمِينَ [١٢]،و عجّاج گفت:

فخندف هامة ذاك العالم و فرّاء و ابو عبيده گفتند:عبارت است از عقلا،و آن چهار صنف‌اند [١٣]:

[١] .همۀ نسخه بدلها+اجرا.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:العالمين.

[٣] .فق:هيجده،مب،مر:هجده.

[٤] .مب،مر+فرشته.

[٥] .مج،آج،لب،وز:سيوم.

[٦] .همۀ نسخه بدلها،بجز دب+چندان.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:اعوان‌اند.

[٨] .فق،مب،مر:سفيد.

[٩] .فق،مب،مر:پريدن.

[١٠] .آج،لب،فق،وز،مب،مر:فرشتگان‌اند.

[١١] .سورۀ فرقان(٢٥)آيۀ ١.

[١٢] .سورۀ شعراء(٢٦)آيۀ ١٦٥.

[١٣] .آج،لب،فق،وز،مب،مر+از.