فإن عمّ بالسّرّاء عمّ سرورها و إن عمّ بالضّرّاء أعقبه الأجر
فما منهما الّا له فيه نعمة تضيق بها الأوهام و البرّ و البحر
و امّا اعتراف‌دهنده [١]به زبان،افصاح مى‌كند و تصريح [٢]به حمد و شكر خداى تعالى،و حكايت نعمت خداى تعالى باز مى‌گويد،كه رسول-صلّى اللّه عليه و آله و سلّم-گفت:

التّحدّث بالنّعم شكر، و در دگر خبر گفت:

فمن ذكره فقد شكره و من كتمه فقد كفره، گفت:هركه بازگويد شكر كرده باشد،و هركه پنهان كند كفران كرده باشد،اگر اين نيز نكند،بايد كه آثار [٣]نعمت بر خود ظاهر دارد،كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم-مى‌گويد:

إذا أنعم اللّه تعالى على عبد[نعمة] [٤]احبّ أن يرى عليه ،گفت:چون خداى تعالى بر بنده‌اى نعمتى بكند،خواهد و دوست دارد كه آن [٥]بر او ببيند،و اگر در اين كلمه چيزى ديگر نبودى،جز آن‌كه مفتتح قرآن راست و آخر دعوى اهل جنان است كه [٦]: وَ آخِرُ دَعْوٰاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ [٧]كفايت بودى-و اللّه الموفّق للصّواب.

قوله-تعالى و تقدّس:ربّ العالمين،«ربّ»،براى آن مجرور كرد كه صفت «اللّه»است،و صفت در اعراب تابع موصوف باشد.و در شاذّ علىّ بن زيد [٨]خوانده است:«ربّ العالمين»،نصبا على المدح.

و در معنى«ربّ»خلاف كرده‌اند.بعضى گفتند:معنى[ربّ] [٩]سيّد و مالك باشد،بيان اين قوله: اُذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ [١٠]...،اى عند سيّدك،و اعشى مى‌گويد:

و اهلكن يوما [١١]ربّ كندة و ابنه و ربّ معدّ خبت و عرعر
يعنى سيّد كنده.و«ربّ»به معنى مالك باشد.

رسول-صلّى اللّه عليه و آله و سلّم-يكى را از جملۀ عرب گفت:أ ربّ ابل أنت أم

[١] .مب،مر:كننده.

[٢] .همۀ نسخه بدلها+مى‌كند.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:نشان.

[٤] [٩] .اساس:ندارد،از مج افزوده شد.

[٥] .همۀ نسخه بدلها+نعمت.

[٦] .همۀ نسخه بدلها،بجز مج:است قوله تعالى.

[٧] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ١٠.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:زيد بن على.

[١٠] .سورۀ يوسف(١٢)آيۀ ٤٢.

[١١] .چاپ شعرانى(٤١/١):قدما.