سفيان بن عيينه گفت:براى آن اين كتاب را قرآن خواند [٣]كه در او معنى جمع است،نبينى كه حروف جمع كرد كه كلمه شد [٤]،و كلمات جمع كرد تا آيت شد [٥]، و آيات جمع كرد[تا] [٦]سوره شد [٧]،و سوره جمع كرد تا قرآن شد [٨].پس جمله و ابعاض آن از جمع خالى نيست چنان كه مى‌بينى.و قريش و اهل مكّه اين كلمه به تخفيف همز گويند،و قرائت عبد اللّه كثير بر اين است،و باقى [٩]عرب مهموز گويند بر اصل خود.

امّا«فرقان»في قوله تعالى: تَبٰارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلىٰ عَبْدِهِ [١٠]...،و در معنى اين خلاف كردند،بهرى گفتند:براى آنش فرقان مى‌خوانند كه متفرّق فروآمد [١١]- ،چنان كه حق‌تعالى فرمود: وَ قُرْآناً فَرَقْنٰاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النّٰاسِ عَلىٰ مُكْثٍ [١٢]...، قولى ديگر آن است كه:براى آن‌كه فرق‌كننده است از ميان حق و باطل و حلال و حرام و وعد و وعيد و مؤمن و كافر و غير آن.

عكرمه و سدّى گفتند:براى آن‌كه سبب نجات است.و«فرقان»،به معنى نجات آمده است،في قوله تعالى: وَ إِذْ آتَيْنٰا مُوسَى الْكِتٰابَ وَ الْفُرْقٰانَ [١٣]...،و في قوله تعالى: إِنْ تَتَّقُوا اللّٰهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقٰاناً [١٤]...،اى نجاة و مخرجا.و اين لفظ مصدر

[١] .همۀ نسخه بدلها+بر.

[٢] [٦] .همۀ نسخه بدلها:خوانند.

[٣] .همۀ نسخه بدلها،بجز وز:باشد.

[٤] [٥] .اساس:ندارد،از مج افزوده شد.

[٨] [٧] .همۀ نسخه بدلها،بجز مج،وز:باشد.

[٩] .مب،مر+قرّاء.

[١٠] .سورۀ فرقان(٢٥)آيۀ ١.

[١١] .فق،مب،مر:فرود.

[١٢] .سوره بنى اسرائيل(١٧)آيۀ ١٠٦.

[١٣] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٥٣.

[١٤] .سورۀ انفال(٨)آيۀ ٢٩.