كرد كه: آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ [١]...،اگر عمل صالح از جملۀ ايمان بودى،اين تكرار لغو بودى و به مثابت آن بودى كه گفتى:انّ الّذين آمنوا و آمنوا،و اين نه كلام حكيم بود.اين جمله دليل است بر آنكه:ايمان تصديق به دل است.

پس خلاف قول معتزليان و حشويان اهل اخبار كه گفتند:ايمان تصديق به دل باشد و اقرار به زبان و عمل به اركان،و اخبارى كه در اين باب روايت كرده‌اند بعضى مردود است ازآن‌كه سندش مطعون است،و بعضى آحاد است كه ايجاب علم نكند،و آنچه به ادلّۀ قاطعه درست شده باشد،براى آن ترك نكنند،و بعضى متأوّل است،و اين در كتب اصول مشروح باشد،استقصاى كلام در اين باب اين كتاب احتمال نكند.

امّا«غيب»،هرچه مغيّب باشد از چشمها و مصوّر باشد در دلها،و اين مصدرى است به جاى اسم فاعل نهاده،چنان كه:«صوم»به معنى«صائم»،و«زور»به معنى«زائر».

ابو العاليّه مى‌گويد:ايمان به غيب،آن باشد كه ايمان آرد [٢]به خداى تعالى و فرشتگانش و كتابهايش و پيغمبرانش [٣]و قيامت و بهشت و دوزخ و ثواب و عقاب و بعث و نشور [٤]،اين‌همه غيب است.

عطا مى‌گويد:مراد آن است كه مَنْ آمَنَ بِاللّٰهِ [٥]هركه به خداى ايمان دارد،به غيب ايمان داشته باشد.

عاصم بن أبى النّجود مى‌گويد:مراد به غيب،قرآن است.كلبى مى‌گويد:از قرآن آنچه نيامده بود،غيب [٦]است.

ابن جريج مى‌گويد:مراد به غيب وحى است،بيانش قوله تعالى: عٰالِمُ الْغَيْبِ فَلاٰ يُظْهِرُ عَلىٰ غَيْبِهِ أَحَداً [٧]،اى على وحيه،و قوله: وَ مٰا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ [٨].

[١] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢٥،و نيز ٥٢ مورد ديگر در سوره‌هاى مختلف.

[٢] .آج،لب،فق،مب،مر:آورد.

[٣] .فق،وز:پيغامبرانش.

[٤] .همۀ نسخه بدلها+كه.

[٥] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٦٢ و ١٧٧،سورۀ مائده(٥)آيۀ ٦٩،سورۀ توبه(٩)آيۀ ١٨.

[٦] .همۀ نسخه بدلها+آن.

[٧] .سورۀ جن(٧٢)آيۀ ٢٦.

[٨] .سورۀ تكوير(٨١)آيۀ ٢٤.