و جواب دوم از او آن است كه:مراد به لفظ واحد جمع است،و براى آن موحّد گفت كه سياقت آيت بر جمعى او دليل مى‌كند،في قوله: ذَهَبَ اللّٰهُ بِنُورِهِمْ وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُمٰاتٍ لاٰ يُبْصِرُونَ [٣]،و مثله قوله تعالى: وَ الَّذِي جٰاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ [٤]،و قال الشّاعر:

و إنّ الّذي حانت بفلج دماؤهم هم القوم كلّ القوم يا امّ خالد
يعنى انّ الّذين.استوقد نارا،به معنى«اوقد»است،چنان كه اجاب و استجاب به يك معنى بود،چنان كه شاعر گفت:

وداع دعى يا من يجيب الى النّدى فلم يستجبه عند ذاك مجيب
و«نار»آتش بود،و«نور»روشنايى او بود و جز او،و«منار»علامت بود و «مناره»چراغ‌پارا[٣٢-پ]براى آن‌كه چون علامتى بود،و چراغ‌پاى را مناره به اين خوانند كه جاى نور بود.و آهك را از اين جا«نوره»گويند كه اندام پاكيزه و روشن بكند.و«نار»،سمت و علامت بود،عرب گويد:ما نار ابلك،اى ما سمتها [٥].

فَلَمّٰا أَضٰاءَتْ مٰا حَوْلَهُ ،«اضاء»هم لازم هست و هم متعدّى،يقول:أضاء القمر الظّلمة،و أضاء القمر به معنى ضاء،و ضاء يضوء ضوءا الّا لازم نباشد،و شاعر گويد:اضاءت لهم احسابهم و وجوههم دجى اللّيل حتّى نظّم الجزع ثاقبة
مٰا حَوْلَهُ ،«ما»موصول است و صلۀ او [٦]جمله بايد،و لكن مبتدا مقدّر است، تقدير چنين است كه:ما هو حوله.و«حول»،پيرامن باشد،يقول:دار حوله و حواليه.

و«حول»،سال باشد،لأنّه يحول،براى آن‌كه بازگردد.و:حال الحول،سال برگرديد.و:حال [٧]عن العهد،از عهد بگرديد.و:حال لونه،گونۀ رويش بگرديد.و:

[١] .سورۀ قمر(٥٤)آيۀ ٢٠.

[٢] .سورۀ منافقون(٦٣)آيۀ ٤.

[٣] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٧.

[٤] .سورۀ زمر(٣٩)آيۀ ٣٣.

[٥] .اساس:ما سمته،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٦] .دب:او از،آج،لب،فق:از.

[٧] .مر+الحول.