ابن جريج گفت:سبب آن‌كه خداى تعالى ايشان را قتل فرمود،آن بود كه آنان كه آن مى‌ديدند و نهى منكر نمى‌كردند سبب خوف قتل بود،خداى تعالى گفت:شما خوف قتل را ترك نهى منكر كردى،امروز شما را بفرمايم كشتن تا بدانى كه آنچه شما از آن مى‌ترسيدى به نافرمانى در آن افتادى.

قتاده گفت:براى آن فرمود ايشان را كشتن كه مرتدّ بودند،و مرتدّ را جزا كشتن بود.عبد اللّه عبّاس گفت:براى آن فرمودشان [١]كشتن كه ايشان متعبّد بودند به قتال آنان كه نافرمانى كردند،ايشان ابقا كردند جهت خويشى و دوستى را صيانت كردن،حق‌تعالى گفت:ايشان را رها كردى و با ايشان قتال نكردى،امروز مى‌فرمايم كه ايشان را بكشى تا اين قتل توبۀ آن ترك قتل [٢]باشد.

و قتاده خوانده است:فاقتالوا [٣]انفسكم [٤]،افتعلوا [٥]من الاقالة و معنى آن است كه:استقيلوا من تلك العثرة،يعنى [٦]توبه كنى و استقالت كنى،و اقالت خواهى از گناهى كه كردى.و معنى توبه رجوع بود چنان كه برفت. إِلىٰ بٰارِئِكُمْ ،با آفريدگارتان،و برأ اللّه الخلق،بيافريد خداى تعالى خلق را. ذٰلِكُمْ اشارت است به قتل،يعنى شما را قتل بهتر است به نزديك خداى تعالى از حيات،چه قتل بر رضاى خداى-عزّ و جلّ-بهتر باشد از حيات برخلاف خداى. فَتٰابَ عَلَيْكُمْ ،در آيت محذوفى هست كه تقدير مى‌بايد كردن تا كلام مستقيم شود و معنى پذيرد،و آن اين است كه:

ففعلتم ما امرتم به فتاب عليكم،آنچه شما را فرمودند به‌جاى‌آوردى از قتل يكديگر، خداى تعالى توبۀ شما بپذيرفت،و معنى قبول توبه ضمان ثواب بود برآن كه بيان كرده شد.امّا اسقاط عقاب،خداى كند عند آن به تفضّل.و فعّال،بناى مبالغت است.كسى را گويند كه شأن و كار او همه آن باشد،از اين كار صنّاع [٧]و محترفه را

[١] .همۀ نسخه بدلها:ايشان را.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.

[٣] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:فافتلوا،وز:فاقيلوا.

[٤] .همۀ نسخه بدلها+اى.

[٥] .مج،وز:اقتتلوا،دب،آج،لب،فق،مب،مر:اقتلوا.

[٦] .همۀ نسخه بدلها:معنى آن است كه.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:صنايع.