روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٨ - ترجمه

إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كٰانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ، وَ إِذٰا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغٰامَزُونَ [١] -الى قوله:

فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفّٰارِ يَضْحَكُونَ، عَلَى الْأَرٰائِكِ يَنْظُرُونَ، هَلْ ثُوِّبَ الْكُفّٰارُ مٰا كٰانُوا يَفْعَلُونَ [٢] .

قولى ديگر آن است كه،عدىّ بن حاتم روايت كند كه رسول-صلّى اللّه عليه و آله-گفت:روز قيامت خداى تعالى جماعتى منافقان را تمكين كند تا بر [٣]پى مؤمنان به راه بهشت بروند و بنور ايشان عقبه‌هاى صراط ببرّند تا به نور [٤]بهشت رسند، بر نگرند جمال و كمال بهشت بينند،حور و قصور و اشجار و انهار و ثمار و ولدان و غلمان و انواع نعمت و نسيم بهشت برايشان آيد،پاى بردارند [٥]تا در بهشت نهند، زبينكان [٦]در ايشان رسند و ايشان را با راه دوزخ برند و در دوزخ اندازند.

ايشان گويند:بار خدايا!چون دانستى كه ما از اهل دوزخيم،ما را چرا تمكين كردى تا به در بهشت آمديم و جمال بهشت بديديم؟گويد:تا دانى [٧]كه كجا مانده‌اى [٨]و ازچه بازمانده‌اى [٩]و در حسرتتان زيادت بود.و اين جزاى آن استهزاست كه شما در دنيا به مؤمنان كردى [١٠]،پس اين معاملۀ مستهزيان باشد،كه اين فعل اگرچه نوعى بليغ است از عقوبت،صورت استهزا دارد.و گفته‌اند:معنى آيت خذلان است و حرمان از توفيق.اين جمله‌اى است در معنى اين آيات بر وجهى كه آيت را بيرون آرد از اضافت قبيح و عبث با خداى تعالى.

قوله: وَ يَمُدُّهُمْ ،اى يتركهم و يطيل لهم المدّة.ايشان را رها كند،و مدّت برايشان دراز كند.و اين نوعى استهزا باشد كه ايشان پندارند كه ايشان را فراموش كرده‌اند تا گمان برند كه آنچه با ايشان مى‌كنند از نعمت خود بواجب و استحقاق مى‌كنند،كما قال تعالى: وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ [١١].