بدان كه اين سوره را ده نام است:«فاتحة الكتاب»،و«امّ‌الكتاب»،و«امّ القرآن»،و«السّبع المثانى»،و«الوافيه»،و«الكافيه»،و«الشّافيه»،و «الاساس»،و«الصّلاة»،و«الحمد»،و هريكى از خبرى و اثرى گرفته است [١].

«فاتحة الكتاب»،براى آتش خوانند كه اوّل كتاب است و افتتاح كتاب به اوست.پس چون گشاينده [٢]است كتاب را كه خواننده گشايش قرائت [٣]به او كند و هركس كه تيمّن و تبرّك خواهد،ابتداى هر كار به او كند فاتحه خوانند او را.و گفته‌اند:براى آنش فاتحة الكتاب خوانند كه اوّل سوره كه فرود آمد اين سوره بود.

و«امّ‌الكتاب و امّ‌القرآنش»،خوانند براى آن‌كه اصل كتاب است،چنان كه مكّه را«امّ‌القرى»خوانند،چون اصل زمين از او بوده است.و مادر را«امّ»خوانند كه اصل فرزندان باشد.و گفته‌اند:براى آن امّ‌الكتاب خوانند او را كه«امّ»،آن باشد كه مرجع و مقصد با او باشد«من أمّ الشّىء اذا قصده»،چنان كه سر را«امّ الدّماغ»،خوانند و معده را«امّ الطّعام»خوانند،كه جاى دماغ و طعام باشد.پس «امّ»،به معنى«معدن»باشد بر اين وجه.

و گفته‌اند [٤]:«امّ‌الكتابش»،براى آن خوانند كه«امّ»،«امام»باشد و امام به معنى«امّ»آمده است في قوله تعالى: يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُنٰاسٍ بِإِمٰامِهِمْ [٥]...،اى بأمّهاتهم [٦]،على احد الاقوال:معنى آن باشد كه مقدّم قرآن است و جملۀ سور چون تابع و تالى‌اند او را.و قولى ديگر آن است كه:امّش براى آن خوانند كه مجمع علوم

[١] .دب،آج،لب:گرفته‌اند.

[٢] .آج،لب:بگشانيده.

[٣] .چاپ شعرانى(١٦/١):قرائت.

[٤] .همۀ نسخه بدلها+كه.

[٥] .سورۀ بنى اسرائيل(١٧)آيۀ ٧١.

[٦] .مب:امّهاتم.