دگر آن‌كه: حَلاٰلاً طَيِّباً... ،نصب بر حال است،يعنى اباحت من شما را در آن حال باشد كه روزى حلال بود و طيّب،چه اگر حال نه اين باشد،اين اباحت نبود،بل به بدل او حظر [١]بود و منع و تحريم.

«ينفقون»اصل انفاق،اخراج مال باشد از دست و از ملك،و از اينجاست:

نفق المبيع نفاقا،چون مشترى‌اش بسيار باشد،زود از دست بايع بشود،و نفقت الدّابّة نفقا،آن باشد كه بميرد براى خروج روح از تن او.و«نافقاء»سوراخ موش دشتى باشد،براى آن‌كه ازآنجا به درآيد:و«نفق»،سربى باشد در زير زمين كه آن را راهى باشد به جايى [٢]،لقوله تعالى: فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقاً فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِي السَّمٰاءِ [٣].

عبد اللّه عبّاس مى‌گويد:مراد زكات است،براى آن‌كه به نماز بپيوست [٤].

و عبد اللّه مسعود مى‌گويد:مراد نفقۀ مردم [٥]است بر اهل‌وعيال خود،براى آن‌كه آيت پيش از وجوب زكات [٦]انزله بود.ضحّاك مى‌گويد:مراد صدقه است و آنچه در وجوه برّ خرج كنند،و اولى‌تر حمل آيت بود بر عموم تا همه معانى داخل بود تحت آن.

قوله: وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ ،آنان كه تصديق كنند. بِمٰا أُنْزِلَ إِلَيْكَ ،به آنچه بر تو فروفرستاده‌اند اى محمّد-عليه السّلام-يعنى قرآن. وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ،و آنچه از پيش تو فروفرستاده‌اند،يعنى،كتابهاى مقدّم،چون:صحف ابراهيم،و تورات موسى،و زبور داود،و انجيل عيسى-عليهم السّلام.و خداى-عزّ و جلّ-مدح كرد آنان را كه چون به قرآن ايمان آوردند،به كتب اوايل هم ايمان آوردند [٧]،چه ايمان آوردن و تصديق كردن جملۀ انبيا و رسل را و آنچه ايشان[آوردند] [٨]حقّ [٩]و درستى آن دانستن از جملۀ ايمان است،تا كسى گمان نبرد كه براى آن‌كه آن كتابها منسوخ است،به آن ايمان نبايد آوردن.

[١] .اساس:خطر،با توجه به وز تصحيح شد،فق:حضر.

[٢] .دب:به صورت«به چاهى»نيز خوانده مى‌شود.

[٣] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ٣٥.

[٤] .همۀ نسخه بدلها+است.

[٥] .مج،دب،آج،لب،فق،وز،مر:مرد.

[٦] .مب:نازل.

[٧] .مب:آورند.

[٨] .اساس:افتادگى دارد،از مج افزوده شد.

[٩] .مج،دب،آج،لب،فق،وز،مر:حقى،مب:به حق.