ما ان سمعت بمثلهم فى العالمينا
عبد الرّحمن زيد اسلم گفت:جملۀ مرتزقانند،يعنى روزى‌خوارگان [١].نضر بن شميل مى‌گويد:اين اسمى باشد واقع بر جماعتى بسيار از هر جنس،عبد اللّه زبعرى مى‌گويد:إنّي وجدتك يا محمّد عصمة للعالمين من العذاب الكارب
ابو عمرو علاء گفت:هرچه درج دارد،و اين معنى قول عبد اللّه بن عبّاس است كه[گفت] [٢]:عالم اسمى است[واقع] [٣]على كلّ من دبّ و درج،بر هرچه بر زمين برود.

صادق-عليه السّلام-مى‌گويد:

هم اهل الجنّة و النّار، اهل بهشت و دوزخ‌اند،و حسن و قتاده و مجاهد مى‌گويند:عبارت است از جميع مخلوقات [٤]،بيانش آن است كه در قصّۀ فرعون مى‌آيد [٥]: وَ مٰا رَبُّ الْعٰالَمِينَ، قٰالَ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَيْنَهُمَا [٦]...،و اولى‌تر آن باشد كه حمل كنند بر عموم كه فايده را جامع‌تر بود،چه مانعى نيست از تنافى و جز آن.و بر اين وجه،اشتقاق او از علم و علامات [٧]باشد براى ظهورشان و ظهور آثارشان.

اكنون بدان كه در مبلغ عالم [٨]خلاف كردند.سعيد بن المسيّب مى‌گويد:

خداى را عزّ و جلّ-هزار عالم است،ششصد [٩]در بحر،و چهارصد در برّ.ضحّاك گفت:خداى تعالى را سيصد و شصت عالم است،سيصد از ايشان برهنه‌اند كه جامه نپوشند و ندانند كه ايشان را خالقى هست،و شصت [١٠]از ايشان جامه پوشند [١١].

[١] .مج،دب،آج،لب،فق،وز:روزى خواران،مب،مر:روزى خورانند.

[٢] [٣] .اساس:ندارد،از مج افزوده شد.

[٤] .مر:عبارة عن جميع المخلوقات.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:مى‌گويد.

[٦] .سورۀ شعراء(٢٦)آيۀ ٢٣ و ٢٤.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:علامت.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:ايشان.

[٩] .مب:شصد.

[١٠] .مج:شست.

[١١] .همۀ نسخه بدلها،بجز مب،مر:پوشانند.