باشد،چون در فعل گويند صواب باشد،چون در اعتقاد گويند علم باشد.و حقّ عليه، اى وجب،و منه قوله: وَ لٰكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي [١]... ،و الحقيقة فى اللّغة ما يحقّ على الرّجل حفظه،چنان كه شاعر گفت:

فكنت انا الحامي حقيقة وائل كما كان يحمي عن حقائقها [٢]ابي
و باطل نقيض حقّ بود،و اصل بطلان فساد بود.و در معنى لبس ايشان حق به باطل چند قول گفته‌اند:يكى آن‌كه دين جهودى آشكارا مكنى و مسلمانى پنهان، يعنى قوّت جهودى و ترسايى مكنى تا ظاهر شود،و ضعف مسلمانى مجويى تا پنهان شود.

و قول ديگر آن است[٧٠-پ]كه آنچه مى‌دانى از حق بازمپوشى،و باطل آشكارا مكنى طمع رياست و حطام دنيا را.

قولى ديگر آن است كه:باطل به صورت حق و نام حق به مردمان منماييد.

و آيت وارد است مورد مذمّت و ملامت آنان را كه تلبيس كنند و حق به صورت باطل بنمايند،پس چگونه شايد كه خداى تعالى نهى كند جهودان را از كارى،و مذمّت كند ايشان را برآن،و خود او [٣]كند،پس معلوم شد كه قديم تعالى منزّه است ازآن‌كه تلبيس ادلّه كند،و باطل به صورت حق به كسى نمايد.

وَ تَكْتُمُوا الْحَقَّ ،در محلّ او دو قول گفتند:و آن‌كه«نون»چرا بيفتاد از اين فعل.يك قول آن است كه:«واو»عطف است،و محلّ او جزم است،و«نون» براى جزم بيوفتاد [٤]،معنى آن است [٥]:و لا تكتموا الحقّ،حق پنهان باز مكنى.

و قول ديگر آن است كه:«واو»جمع راست [٦]و فعل در محلّ نصب است به اضمار«ان»،و«نون»براى نصب افتاده است.معنى آن است كه:حق را به باطل بازمپوشى با [٧]آن‌كه حق پنهان كنى،يعنى از ميان اين هر دو كار جمع مكنى، چنان كه شاعر گويد:

[١] .سورۀ سجده(٣٢)آيۀ ١٣.

[٢] .آج،لب،فق،مب،مر:حقايقنا.

[٣] .فق،مر:آن،وز:ادا.

[٤] .همۀ نسخه بدلها،بجز مب،مر:بيفتاد.

[٥] .همۀ نسخه بدلها+كه.

[٦] .مج،فق،وز،مب،مر+به معنى مع.

[٧] .فق،مب:يا.