روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٤٥ - ترجمه
و«اتيان»،آمدن باشد،و«اتاوت»،خراج باشد،و اتيت الرّجل اذا جئته،و اتيت الأمر اذا فعلته،و اتيت المرأة اذا جامعتها.
و«زكات»،در لغت نما و زيادت باشد.يقال زكا الزّرع اذا زاد و نما.و صاحب كتاب العين مىگويد:اصل زكات طهارت و پاكى باشد من النّفس الزّكيّة و من التّزكية،و من قوله تعالى: خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِهٰا [١]... ،و در زكات به معنى نما شاعر گويد:
المال يزكوا بك مستكثرا
يختال قد اشرف للنّاظر
و مصدر او زكاء باشد ممدود،و عرب گويد:هذا لا يزكو بك،اى لا يليق بك، و فلان زكاء النّقد،اى حاضره و عتيده.و زكا مقصور جفت بود و خسا فرد،قال الشاعر:
كانوا خسا و زكا من دون اربعة
لم يخلقوا و جدود النّاس تعتلج
وَ ارْكَعُوا مَعَ الرّٰاكِعِينَ
،ركوع و انخفاض و انحنا نظاير باشد در لغت،و ركع نقيض«ارتفع»بود،قال الشّاعر:
لا تذلّ الفقير علّك ان تر
كع يوما و الدّهر قد رفعه
صاحب العين گفت:هرچه به [٢]روى درآيد اگر زانوش به زمين آيد و اگر نه،او را راكع گويند،و لبيد مىگويد.
اخبّر اخبار القرون اذا مضت
ادبّ كأنّي كلّما قمت راكع
و در شرع همچونين دوتا شدن باشد.و براى آن ركوع را تخصيص كرد از اركان نماز كه در نمازى كه جهودان كردندى ركوع نبودى.و قولى ديگر براى عظم موقع او از نماز آن را تخصيص كرد،چه عبارت كنند از جملۀ قيام و قرائت و ركوع و سجود به يك ركعت،و ركعت يكبار ركوع كردن باشد.
اگر گويند:چون گفت: أَقِيمُوا الصَّلاٰةَ ،و ركوع در آنجا داخل باشد،بازگفتن وَ ارْكَعُوا تكرار باشد،و در او فايده نبود.جواب آن است كه گوييم [٣]:خطاب با جهودان است كه ايشان در نماز ركوع نكنند.
جوابى ديگر آن است كه:تخصيص كرد به ذكر اين را،چنان كه:
[١] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ١٠٣.
[٢] .مج،دب،آج،لب،فق،وز:بر.
[٣] .مر+اين.