قوله تعالى: مٰالِكِ يَوْمِ الدِّينِ .بدان كه:چنان كه در اخبار آمده است،قرائت رسول-صلّى اللّه عليه و آله و سلّم-و بيشتر صحابه مالك است به«الف»،و جماعتى بسيار از تابعين.و از قرّاء [١]عاصم و كسائى و خلف و يعقوب،مالك مى‌خوانند.و باقى قرّاء ملك مى‌خوانند بى«الف».

امّا حجّت آنان كه مالك مى‌خوانند به«الف»آن است كه گفتند:مراد آن است كه ملكيّت تصرّف در آن روز كس ندارد،براى آن‌كه مالكى [٢]همۀ مالكان در آن [٣]روز زائل شود،و املاك همۀ ملاّك با حق‌تعالى افتد،چه[ما] [٤]به تمليك او مالك باشيم،چون دست تصرّف ما از آن كوتاه كند [٥]،ما را تصرّف نباشد و ما مالك نباشيم،چنان كه گفت: وَ إِلَى اللّٰهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ [٦]،و گفت: وَ إِلَى اللّٰهِ عٰاقِبَةُ الْأُمُورِ [٧]،و قوله تعالى: يَوْمَ لاٰ تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلّٰهِ [٨]،و قوله تعالى: لاٰ يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطٰاباً [٩]،و امثالها،يعنى در قيامت تصرّف جز خداى را -عزّ و جلّ-نباشد.

و حجّت آنان كه ملك خوانند بى«الف»،آن است كه گفتند:خداى تعالى در دنيا ملوك را تمكين كرد و بعضى را مملكت داد،چون:انبيا و اوصيا و ائمّه.فردا ملك از همه بازستاند و همه را معزول گرداند،چنان كه در محكم كتاب گفت:

لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلّٰهِ الْوٰاحِدِ الْقَهّٰارِ [١٠] ،و اين به معنى همان طريق است،و اين هر دو حجّت متكافى است.

حجّتى ديگر اين آوردند كه:ملك بليغتر است در مدح كه مالك،براى آن‌كه ،هر مالك ملك نباشد،و هر ملك مالك باشد.قرّاء مالك گفتند:خود مالك بليغتر باشد كه آن تصرّف كه مالك را در ملك خود برود از بيع و وقف و هبه و اقرار، ملك را در ملك خود بنرود،پس مالك بليغتر است از ملك،و اين حجّتها نيز

[١] .مج،دب،آج،لب،فق،مب،مر:در قرائت،وز:در قرّاء.

[٢] .دب،آج،لب:مالكيت.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:اين.

[٤] .اساس:ندارد،از مج افزوده شد.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:كنند.

[٦] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢١٠.

[٧] .سورۀ لقمان(٣١)آيۀ ٢٢.

[٨] .سورۀ انفطار(٨٢)آيۀ ١٩.

[٩] .سورۀ نبأ(٧٨)آيۀ ٣٧.

[١٠] .سورۀ غافر(٤٠)آيۀ ١٦.