شكل‌هاى مختلف و كلى متصور در مورد دو طرف معامله از جهت ثمن و مثمن كه صور متصور از آنها سرچشمه مى‌گيرد، در ذيل مى‌آيد كه ٦ شكل است و هر معامله‌اى به يكى از اشكال ذيل اتفاق مى‌افتد.

شکل ١ـ	عين	با	عين	١ حالت	W_١---W_٢
شکل ٢ـ	عين	با	مضمون مؤجل مضمون حالّ	٢ حالت	M >W N
شکل ٣ـ	عين	با	دين مؤجل دين مؤجل حالّ دين حالّ	٣ حالت	X Y >W Z
شکل ٤ـ	مضمون مؤجل مضمون حالّ	با	مضمون مؤجل مضمون حالّ	٤ حالت	\| M_٢ \| ---\| M_١ \| \| N_٢ \| \| N_١ \|
شکل ٥ـ	دين مؤجل مضمون حالّ	با	دين مؤجل دين مؤجل حالّ دين حالّ	٦ حالت	\| X\| \| M\| \| Y\| ---\| \| \| Z\| \| N\|
شکل٦ـ	دين مؤجل دين مؤجل دين حالّ	با	دين مؤجل دين مؤجل حالّ دين حالّ	٩ حالت	\| X_٢ \| \| X_١ \| \| Y_٢ \|--- \| Y_١ \| \| Z_٢ \| \| Z_١ \|

تذكر دوم:

اگر در هيچ‌يك از دو طرف مورد معامله، دين نباشد بلكه هر دو طرف، عين يا هر دو طرف، مضمون يا يك طرف عين و طرف ديگر مضمون باشد (يعنى شكل‌هاى ١، ٢ و ٤)، صرفاً صحبت از بايع و مشترى است اما اگر يك طرف يا هر دو طرف دين باشد (يعنى شكل‌هاى ٣، ٥ و ٦)، علاوه بر بايع و مشترى، صحبت از داين، مديون و غير مديون نيز مطرح است.