سخن در باره شيوه فقاهت فقهاى پيشين، كاوشى همه جانبه و فراگير را مى‌طلبد تا روشن سازد مهم ترين داده‌هاى ذهنى ـ كه بنيان فقه آنان را تشكيل مى‌دهد و فقه اين دوره را با فقه مرحله پيشين،يعنى مرحله فقه نقلى، جدا مى‌سازد ـ چه بوده است.

ما در اين بحث به دنبال دست يابى به نخستين نشانه هاى اين دوران هستيم. به اين منظور شخصيت فقهى يكى از فقهاى تابناك اين طبقه و نخستين پيشروان فقاهت را مورد بررسى قرار مى‌دهيم. همانان كه از رهگذر آثار علمى و نگاشته هاى فقهى خود كوشيدند تا جريان فقه را سامان دهند و براى برخوردارى فقه از شيوه و راهكارى كارآمد، مكتبى نوبنياد را پايه گذارى كنند.

اگر بخواهيم اشاره را كنار گذاشته و به صراحت سخن گوييم با اين سخن هم آوا هستيم كه: حسن بن ابى عقيل فقيه عمانى نخستين كسى است كه بنياد اجتهاد و استدلال را ابداع كرده و فقه را پيراسته ساخته و در آغاز غيبت كبرا راه بحث از اصول و فروع را گشود. (١)

(١) فوائد رجاليه (رجال بحرالعلوم)،ج٢،ص٢٢٠.