فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٢ - نگاهى به لعان و مانعيت آن از ارث در حقوق ايران دكتر محمدرضا بندرچى
لعان و مانعيّت آن از ارث در حقوق ايران
يكى از مواردى كه قانون مدنى آن را به عنوان مانع ارث به شمار آورده «لعان» است. ماده ٨٨٢ ق.م بدون اين كه صريحاً لعان را به عنوان مانع ارث تلقى نمايد بيان مىدارد:
بعد از لعان، زن و شوهر از يكديگر ارث نمىبرند و همچنين فرزندى كه به سبب انكار او لعان واقع شده از پدر و پدر از او ارث نمىبرد، ليكن فرزند مزبور از مادر و خويشان مادرى خود و همچنين مادر و خويشاوندان مادرى از او ارث مىبرند.
با مقايسه اين ماده و ماده ٨٨٠ كه راجع به مانعيت قتل عمدى عدوانى از ارث است، به دست مىآيد كه قانون مدنى تنها در ماده ٨٨٠ صريحاً چيزى را مانع ارث بردن مىشمارد؛ حال آن كه در موارد بعدى، كه در صدد بيان موانع ديگر ارث مثل كفر و لعان و زنا است، از چنين صراحتى برخوردار نيست و به طور تلويحى مىتوان فهميد كه كافر بودن يا تولد از زنا و لعان موجب محروميت از ارث است. به عنوان نمونه قانون گذار در ماده ٨٨٠ ق.م صريحاً قتل را از موانع ارث مىشمارد ولى در ماده ٨٨١ مكرر مىگويد: «كافر از مسلمان ارث نمىبرد...» و همين طور در ماده ٨٨٤ ذكر كرده كه: «ولدالزنا از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمىبرد... .»
شايد چنين انشايى در ابتدا به نظر ناموزون آيد ولى با دقت در آثار حقوقى هر يك از اين موانع و نيز احكام و مسايل پيرامون آنان، به دست مىآيد كه بين مانع قتل در ماده ٨٨٠ ق.م و ديگر موانع در مواد بعدى، تفاوتهاى بارزى وجود دارد كه باعث شده قانون گذار نتواند آنها را مثل مانع قتل عمدى، بدون قيد و شرط به عنوان مانع ارث ذكر نمايد. تفاوت بارز بين مانع قتل و ساير موانع ارث اين است كه قتل عمدى عدوانى بدون هيچ تفصيلى باعث محروميت و ارثِ قاتل از ارث مورّث مىگردد حال اين كه در مانع كفر، صرف كافر بودن باعث ممنوعيت از ارث مورّث نيست بلكه زمانى اين مانع به عنوان مانع حقيقى عمل خواهد كرد كه يا مورّث، مسلمان باشد و يا در بين وارثين وى فرد يا افراد مسلمانى يافت