فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٤ - نگاهى به لعان و مانعيت آن از ارث در حقوق ايران دكتر محمدرضا بندرچى

برادر زن و شوهر خواهر اصولا توارثى برقرار نيست بحث از مانع نيز بى معنا خواهد بود.

از چنين توضيحى مى‌توان نتيجه گرفت كه لعان و نيز نسب ناشى از لعان كه در ماده ٨٨٢ ق.م به عنوان مانع ارث بيان شده حقيقتاً مانع ارث نيستند؛ زيرا شخصى كه از طرف پدر خويش لعان شده اصولا از لحاظ حقوقى بين وى و پدر لاعن خويش رابطه‌اى برقرار نيست و هر گونه رابطه‌اى نيز كه قبل از وقوع لعان وجود داشته با لعان برطرف شده است و رابطه آن دو مانند رابطه دو فرد بيگانه است. بنابراين همان گونه كه بحث از ايجاد منع ميان دو فردى كه اصلا رابطه توارثى ندارند بى معنا خواهد بود، منع بين فرزندى كه توسط پدر لعان شده و نيز پدر لعان كننده‌اش بى مفهوم است.

از لحاظ حقوقى رابطه پدر و فرزندى كه منشأ آثار حقوقى بسيارى خواهد بود پس از لعان و نفى نسب وى از طرف پدر، از بين خواهد رفت همان طور كه رابطه زن و شوهرى نيز پس از انجام لعان بين دو همسر قطع شده و از يكديگر بيگانه مى‌گردند. بنابراين پس از وقوع لعان بين زن و شوهر، و پدر و فرزند، مقتضى ارث بردن وجود ندارد تا مانع بتواند از تأثير آن جلوگيرى كند؛ لذا مى‌توان مانع لعان و تولد از لعان را از موانع مجازى محسوب نمود. نويسندگان حقوق اسلام نيز با توجه به اشكالات ياد شده، در تأليفات خويش تنها سه مانع قتل عمدى، كفر و رقيت را به عنوان مانع ارث برشمرده‌اند و ساير موانع غير حقيقى را كه قانون گذار مدنى در مواد ٨٨٢، ٨٨٣ و ٨٨٤ بيان نموده از عداد مانع، خارج نموده‌اند و از آنها ذيل عنوان ملحقات و توابع مانع حقيقى بحث كرده‌اند. (١)

اما قانون گذار مدنى ما نظر به انسى كه با ترتيب رايج كتب فقهى داشته است و اين مباحث نيز عيناً بى كم و كاست صورتاً و ماهيتاً از فقه اقتباس شده‌اند لعان و تولد از زنا را نيز به سبك فقها در ذيل دو مانع قتل و كفر بيان نموده و اين توهم را به وجود آورده كه آن دو را نيز از جمله موانع ارث محسوب نموده است. البته اين مسامحه از قانون گذار دقيق و متبحّرى چون قانون گذار مدنى ما پذيرفتنى نيست. چنين سهلانگارى‌هايى در آثار مؤلفين