مگر گفته شود: تنها حكم عقل به وجوب دفع ضرر محتمل،كافى است و نياز به دليل ديگرى نيست.اما بايد توجه داشت كه عقل درمواردى كه «محتمل» از اهميّت ويژه اى برخوردار است، حكم به وجوب دفع ضرر مى‌كند، نه درهمه موارد.مگر ادّعا شود، عقيم بودن از همين موارد مهمّ است. البته اگر شخصى به اندازه كافى فرزند داشته و بيش از آن، برايش مناسب نباشد و قصد عقيم نمودن خود را بگيرد، دراين فرض، نمى‌توان به حكم عقل به لزوم نفى ضرر يقين پيدا كرد؛ زيرا حكم عقل با تغيير قيود و اوصاف، تغيير مى‌كند؛ همان طور كه عقل به زشتى دروغ گفتن حكم مى‌كند؛ ليكن اگر دروغ گفتن منطبق با مصلحتى عقلايى شود، ديگر به زشتى آن، حكم نشده؛ بلكه حكم به نيكى آن مى‌شود.مگر از موارد مختلف كه با احتمال ضرر، وجوب دفع آن ساقط مى‌شود، مانند روزه و وضو، حكمى كلّى و تعبّدى استفاده شود.

٣. آيا با احتمال اين كه باردارى مادر براى سلامتى جسم او مضرّ است، عقيم كردن كه ضررى موجود و بالفعل مى‌باشد، جايز است؟

پاسخ:ظاهر ادلّه، عدم جواز است؛ زيرا ضرر عقيم سازى بالفعل است و نمى‌توان ضرر بالفعل را به خاطر دفع ضرر احتمالى، مرتكب شد؛ مگر اين كه احتمال ضرر بر نفس برود، كه دراين صورت عقيم كردن براى پرهيز از هلاك نفس واجب مى‌شود؛ همان طور كه كلام الهى بر اين نكته دلالت مى‌كند:

ولاتلقوا بأيديكم إلى التهلكة؛ (٤٠)

خود را با دستان خويش به هلاكت نيندازيد.

شايان ذكر است درهر مورد كه عقيم كردن جايز باشد،جواز تحقق آن منوط به رضايت شخصى است كه مى‌خواهد عقيم شود؛ زيرا عقيم سازى تصرف در جسم ديگرى است و بدون رضايت او، حرام است.

(٤٠) سوره بقره،آيه ١٩٥.