فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٨
فنّى و به كار نگرفتن شيوه اى صحيح درآنها منجر به خطا رفتن توده مردم و يا دست كم مفيد واقع نشدن آنها مىشود.
كتاب جمل العلم و العمل را به عنوان نمونه اى ازكتب فتوايى قرن چهارم و پنجم قمرى، مورد كنكاش قرار مىدهيم.
مباحث عمده اين كتاب و شيوه بيان مطالب به شرح زير است:
الف) قسمت بيان اصول عقايد:
اگرچه اين بحث، خارج از موضوع فقه است، امّا براى عوام لازم است همراه با احكام عملى خود، منبعى مختصر و مستدلّ درعقايد نيز داشته باشند. براى اين كه تقليد دراصول دين جايز نيست، بايد استدلال آورده شود و ادلّه آن اصول نيز ـ ولو به گونه اختصار و درحدّ فهم عموم ـ بيان گردد. اين نكته درجمل العلم والعمل رعايت شده و موءلف براى مسائل عقيدتى دليل هاى عقلى و ساده بيان داشته است. موءلف كه خود سرآمد متكلّمان است، بسيار فنّى ودقيق با اين موضوع برخورد نموده است.
ب) مشخّصات و امتيازات قسمت فقهى كتاب:
١. تقسيم بندى و تبويب مطالب، به صورت(كتاب ...) و(فصل في...) جهت سهولت دسترسى به احكام و رعايت نظم منطقى آنها.
٢.آوردن احكام شرعى به شكل كلّى، بدون تعرّض فروعات و جزئيات مسائل؛ تاضمن رعايت ا ختصار،مكلّف بتواند فروعات مسائل و جزئيات ومصاديق را خود استخراج نمايد. همچنين مسائل به دنبال هم آمده و تفكيكى صورت نگرفته است.
٣. رعايت عبارت هاى متداول دركتب اصحاب،همچنين تبعيّت از روش دسته بندى و تبويب مطالب توسط آنها.
٤. رعايت نهايت اختصار دربيان احكام وحتّى اگر بعضى موءلفان (٧١)دراين قبيل كتب
(٧١) مانند مفيد در مقنعه.