فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٨ - وجدان فقهى(١) احمد مبلّغى
اضافه كردن انصراف به «اطلاق»
در مرحله قبل اين اضافه ـ به ويژه درآثار شيخ طوسى ـ انجام گرفته بود. دراين مرحله نيز در سطح گسترده مشاهده مىشود. (١٧)
مرحله سوم: حركتى نو در بازگشايى پرونده انصراف
و بازشناسى جايگاه آن در اصول و استنباط
اين مرحله در قرن يازدهم آغازيد. گام نخستين اين حركت، توسّط فقيهى ريز بين يعنى «سبزوارى» صاحب ذخيرة المعاد برداشته شد و پس از او عالمان ديگر، گام هاى اساسى ترى برداشتند.
با ذكر مشخصه هاى اين مرحله، ابعاد اين مدّعا آشكارتر مىگردد.
ويژگى هاى مرحله سوم
الف) جداسازى دو انصراف ناشى از غلبه و ناشى از استعمال
پيش تر بيان داشتيم كه مرحوم حلبى به تفاوت انصراف ناشى از غلبه و ناشى از كثرت استعمال، تفدر قرن يازدهم مرحوم سبزوارى دريك بحث فقهى، سخنى برزبان راند كه در زمان هاى بعد دستمايه تلاش عالمان درشناخت تفاوت ها در انصراف ياد شده، قرار گرفت.
وى در باره انصراف لفظ به فرد شايع گفت:
مجرّد التعارف لايوجب تقييد الطبيعة الكلّيّة إلا أن يصل إلى حدّ يصير حقيقة عرفية؛ (١٨)
صرف شيوع و رواج يك فرد نزد عرف، طبيعت كلى را مقيد نمىكند؛ مگر در حدّى قرار گيرد كه به صورت يك حقيقت عرفى درآيد.
(١٧) به عنوان نمونه به مدرك قبل رجوع شود.
(١٨) سبزوارى،ذخيرة المعاد،ج١،ص١١٣.