مسأله است . ما یکی درباب تعلیم و تعلم داریم که تعلیم عبادت است ، تعلم عبادت است ، و یکی درباب تفکر داریم که تفکر عبادت است ، و آنچه درباب تفکر داریم بیشتر است از آنچه که در باب تعلم داریم . مثلا : « افضل العبادش التفکر » [١] . یا : « لا عبادش کالتفکر » [٢] . یا : « کان اکثر عبادش ابی ذر التفکر » [٣] . و در این زمینه البته خیلی‌ هست ، و این غیر از مسأله تعلم است . در تفکر ، گذشته از نتیجه‌ای که‌ انسان از فکر خود می‌گیرد ، فکر خود را رشد می‌دهد . در قرآن راجع به تفکر و تعقل ، مطلب زیاد داریم . لزومی هم ندارد که بخواهیم آیات قرآن در این زمینه را جمع بکنیم . خیلی موارد داریم که قرآن دعوت به تفکر و تعقل‌ کرده است .

دعوت اسلام به تعلیم و تعلم

و اما مسأله دیگر مسأله علم و تعلم است که این دیگر فراگیری است که‌ افراد از یکدیگر فرا بگیرند . خیال نمی‌کنم نیازی باشد که راجع به دعوت‌ اسلام به تعلیم و تعلم بحثی بکنیم ، زیرا امر واضحی است . باید در حدود علم اسلامی و تعلیمات اسلامی بحث کنیم که آن علمی که اسلام دعوت می‌کند چه‌ علمی است ، والا همین که در اولین آیات وحی می‌فرماید : « اقرأ باسم ربک‌ الذی خلق ، خلق الانسان من علق ، اقرأ وربک الاکرم ، الذی علم بالقلم ، علم »

[١] در کافی ٥٥ / ٢ به این صورت است : أفضل العبادش ادمان التفکر

فی الله وفی قدرته . » [ برترین عبادتها تفکر در باره خدا و قدرت اوست‌ ] . [٢] امالی طوسی ١٤٥ / ١ [ هیچ عبادتی مانند تفکر نیست ] . [٣] بحار ٣٢٣ / ٧١ [ بیشترین عبادت ابوذر تفکر بود ] .