ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٩ - تعريف هدف و وسيله

هر چه كه جز خود طبيعىشان مى باشد ، وسيله اى براى ارضاى تمايلات و گسترش خود طبيعى تلقى مى كنند . منشأ اساسى حق كشىها و جنگ و خونريزىها و اسارتهاى گوناگون همين پديدهء جنايتزا است كه متأسّفانه تاريخ انسانى را در بر گرفته است .
جاى شگفتى نيست كه اين پديدهء خود محورى همهء دانشها و انديشه‌هاى انسانى ما را در بارهء ديگران خنثى نمايد و موجب هدف ديدن خود و وسيله تلقّى كردن ديگران بوده باشد . حتى در آن جوامعى كه افراد و گروه‌هاى اجتماعى حلقه هايى براى زنجير كل مجموعى اجتماعى قرار گرفته باشند ، و دو مفهوم وسيله و هدف در ميان آنان مطرح نباشد ، باز مديريّتهاى گروهى يا مجموعى كه ما فوق محاسبات زنجيرى آن حلقه‌ها مى باشند ، هدفهايى خواهند بود كه ساير افراد و گروه‌هاى اجتماع وسيله هايى براى آنان يا هدفگيرىهاى آنان تلقّى خواهند شد .
اين معماى لا ينحل خود محورى بدون تفكيك و ارزيابى هدف و وسيله و اجراى رسالت انسانى كه اثبات كند همهء انسانها از ارزش عالى هدف بودن برخوردارند حلّ و فصل نخواهد گشت .
مادامى كه رسالت انسانى در اين مورد دست بكار نشود و جنبه هدفى همهء انسانها را اثبات نكند ، هر امتيازى كه بشر بدست خواهد آورد ، از كمترين قدرت گرفته تا عاليترين قدرتها در راه هدف قرار دادن عدّه اى قليل و وسيله تلقى نمودن اكثريت انسانها ، استخدام خواهد گشت . اين حقيقت احتياج به رسالت دارد كه اثبات كند كه « اگر من هدف هستم ديگران نيز هدف مى باشند و اگر ديگران وسيله هستند ، من هم وسيله مى باشم . » اين مسئله را در مباحث آينده توضيح بيشترى خواهيم داد .
تعريف هدف و وسيله مسلَّم است كه هيچ موضوع و پديده اى در جهان عينى و حتى در قلمرو ذهن نه رنگ وسيله اى دارد و نه نشان هدفى ، زيرا آنچه كه در هر دو قلمرو به وجود مى آيد ، معلولى است كه به دنبال علَّتش به وجود آمده است . حتى