ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧٤ - سوم - ميخائيل نعيمه

محروميت جامعهء آن دوران از رسالت على ( ع ) خود آن جامعه بوده است ، كه او را نشناخت و حتى بمقدار شناسائيش هم از آن شخصيت بهره بردارى ننمود .
اين حقيقت در مباحث آينده در توصيف جامعهء معاصر على ( ع ) مشروحا مطرح خواهد گشت .
عامل ديگر براى مجهول ماندن ارزش شخصيت على ( ع ) يك موضوع كلى است كه مى تواند شامل همه دورانها و همهء جوامع بوده باشد . آن موضوع محدوديت ديدگاه اكثريت مردم است كه دانسته‌ها و خواسته‌هاى آنان نشان مى دهد اين موضوع قابل انكار و ترديد نيست كه بشر با همهء داد و فريادهايى كه در بارهء پيشرفت و تكامل خود به راه انداخته است ، هنوز خود را نتوانسته است از زندان خود - خواهى نجات بدهد . اصلا او هنوز نتوانسته است در بارهء « خود » يك تفسير و توجيه منطقى و رضايت بخشى داشته باشد . رابطهء انسان با انسان هنوز در اصل « پيوستگى بجهت احتياج و گسيختگى بعلت سود شخصى » در جريان است .
امّا در قلمرو دانستنىها ، همين مقدار مى توان گفت كه بشر هنوز نتوانسته است مرز واقعى ميان « خود » و « جز خود » را در معلومات خود تعيين نمايد . اصول و قوانين عالى جهان شناسى هيچ مكتبى براى مكتب ديگر كلا يا بعضا پذيرفته نمى شود با اين كه از بانيان هر مكتب كه مى پرسى كه مأخذو دليل شما بر مدعايتان چيست ، همگى جواب مى دهند : حس و عقل و قوانين مسلم انسان و طبيت پس اين تناقضها از كجا بوجود مى آيد در پاسخ همين سؤال هم مطالب ضد و نقيض شنيده مى شود .
با اين محدوديت دانستنىها و خواسته‌هاى محدود ، رسالتى مانند رسالت على بن ابي طالب ( ع ) مانند عبور دادن خود كرهء خورشيد از پنجرهء اطاقى است كه با چهار ديوار بعرض شش متر و چهار متر و يك سقف و يك كف مشخص و محدود شده است .
سوم - ميخائيل نعيمه - نويسندهء صاحبنظر و متفكر انسانى مسيحى عرب : « هيچ مورخ و نويسنده اى هر اندازه هم كه از نبوغ و راد مردى ممتاز برخوردار بوده باشد ، نمى تواند قيافهء كاملى از انسان بزرگى مانند پيشوا على ( ع ) در مجموعه اى