ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥١ - تطبيق فطرت به جريان قانونى نيروها و احساسات عالى

١ - احساس تعهد برين : - اين عامل در درون ما به دو گونه بجريان مى افتد : يك - احساس تعهد برين در بارهء ديگر انسانها ، اين احساس با نظر به ارتباط انسانها با يكديگر و احساس مشاركت در اندوه‌ها و شادىها و خوشىها و ناخوشىها و احتياجات فعاليت ميكند . اين احساس تعهد چنانكه در مباحث مربوطه بررسى شده است ، غير از قراردادها و پيمانهاى مربوط به امكان پذير ساختن زندگى معمولى است كه نوعى از جبر و ضرورت زندگى دسته جمعى مى باشد . احساس تعهد برين منشأ اساسى مكتب انسانى ( اومانيسم ) است كه عشق و علاقه به نوع انسانى را در ما فوق ضرورتهاى جبرى زندگى دسته جمعى توصيه مى كند .
دو - احساس تعهد برين براى به تكامل رسانيدن وجود خويشتن در جهان هستى در همهء حالات و شرايط . اين احساس نيز ريشهء بس اساسى در روان آدمى دارد كه نفرت و گريز از بيهودگى وجود يكى از نتايج آن است . بثمر رسيدن احساس تعهد برين در هر دو نوع كه مطرح كرديم ، با نظر به ريشه دار بودن آن در روان آدمى ، قانونى دارد و جريانى .
٢ - وجدان : - با فعاليّتهاى گوناگونى كه دارد ، يكى از عاليترين نيروهاى درونى انسانى است . بجريان افتادن قانونى اين نيرو نيز مبانى و شرايط و نتايج مخصوصى دارد كه در صورت اعتدال و فعاليت مخصوص بخود كه در علوم روانى و فلسفى گوشزد مى شود ، بازگو كنندهء فطرت سالم خود مى باشد .
٣ - كمال جويى : - انكار نيرو يا حسّ كمال جويى در انسان با اصطلاح بافىهاى حرفه اى مبارزه با واقعيتى است كه مساوى با واقعيت خود انسان است .
پرورش و تنظيم و توجيه صحيح اين حسّ يا نيروى عالى فطرت اصلى ، آن را بجريان مى اندازد .
از مجموع ملاحظات گذشته باين نتيجه مى رسيم كه ناديده گرفتن فطرت و يا به ابهام انداختن آن بوسيله اصطلاحات خوش آيند ، در حقيقت چيزى جز ناديده گرفتن و يا مبهم ساختن جريان قانونى نيروها و استعدادهاى انسانى نيست .