ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٣ - خوددارى سازنده در مقابل وحشت ويرانگر

و دلاورى بدون كمترين بيم و هراس از او ديده شده است به تيزى شمشير و قدرت بازويش تكيه نمى كند ، بلكه مقاومت مزبور را به بينايى و يقين ربانى خود مستند مى دارد . وى در اين ادعاء كمترين گزافه اى نمى گويد ، زيرا او باتفاق همهء تاريخ نويسان در مبازره بالشكريان هوى و هوس و تمايلات درونى پيروز گشته سپس به سپاهيان تبهكار برونى پرداخته است . كسى كه در جهاد اكبر پيروز شود ، پيروزى او در جهاد اصغر قطعى است [١] .
يكى از با عظمتترين مختصات رشد تكاملى يك انسان اينست كه همهء وحشتها و ترس و زبونىها را با يك سلاح بران نابود سازد ، اين سلاح بران عبارت است از يك ترس سازنده . شايد اين كلمهء ترس بعضى از ساده لوحان را به اشتباه بياندازد و بگويند ، اين چه سخنى است كه ترسى را جانشين ترس ديگرى ساختن دلاورى ناميده شود بايستى براى رفع اين اشتباه ساده لوحانه ، اين مطلب را يادآور شويم كه ما كه ترس سازنده را بكار مى بريم ، بجهت آشنايى مردم با اين كلمه است ، نه اين كه واقعيّت منظور ما ترس بمعناى احساس ناتوانى و حالت گريز بخود گرفتن مى باشد .
خوددارى سازنده در مقابل وحشت ويرانگر توضيح - اين جمله چنين است كه ترس بمعناى معمولى آن عبارت است از احساس ناتوانى در مقابل يك موجود يا يك رويداد قوىتر كه قيافهء هجوم براى انسان گرفته و حيات يا بعضى از شئون آن را تهديد مى نمايد ، احساس ناتوانى و حالت گريز بخود گرفتن در مقابل هجوم مزبور ترس ناميده مى شود .
اين پديده بخودى خود نقص و ويران كننده نيست ، زيرا احساس ناتوانى يك پديدهء ضرورى براى موجود ضعيف در مقابل تعرض موجود قوى مى باشد .
همچنين احساس وحشت كه معلول مقابل قرار گرفتن ضعيف با قوى است ، يك حالت عقب نشينى روانى است . چنانكه حالت گريز گرفتن پس از دو احساس

[١] جهاد اكبر : مبارزه با طغيان غرايز حيوانى ، جهاد اصغر : مبارزه با دشمنان برونى