ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩٩ - راه منطقى انتخاب هدف و وصول به آن ، در ميان حلقههاى زنجيرى عوامل جبرى
اين اكثريت حتى اگر به عموم منهاى يك هم افزايش پيدا كند ، از ديدگاه فلسفهء انسانى دقيق نمى توانند در بارهء تفسير ماهيت انسانى ، بآن اكثريت تكيه نمايند اگر تفكيك ميان زندگى برون ذاتى يعنى انسان در حال ارتباط با جز خود ، و زندگى درون ذاتى ، امكان پذير نبود ، بدون ترديد سرنوشت تاريخ بشرى دگرگون مى گشت و ما امروز شاهد امتيازات و عظمتهايى كه دليل پيشرفت انسان هستند ، نبوديم . آيا پيشرفت علمى و ساير شئون حياتى انسانها جز در نتيجهء فعاليتهاى مغزى كسانى بوده است كه زندگى حيات درونى آنان شكوفان بوده و زندگى برون ذاتى آنان در حلقههاى زنجيرى محيط و آداب و قوانين موضوعه در جريان بوده است بهمين جهت است كه شناسايى تاريخ يك جامعه با شناخت پديده هائى از زندگى كه از خود بروز داده است ، بدون توجه به هدف گيرىها و ديدهاى پوشيده در حيات درونىشان ، يك شناسايى ناقص خواهد بود . ما اگر نتوانيم از عهدهء تفكيك دو نوع حيات درونى و برونى برآييم ، هيچ كارى در راه توسعهء ديدگاه بشر انجام ندادهايم .
لذا كوشش عظماى مصلح تاريخ و آنان كه رسالت تعهّدى بعهده گرفتهاند ، با اشكال و طرق گوناگون ، انسانها را از خشكانيدن حيات درون ذاتى بر حذر داشته و دستور و توصيهء اكيد به توسعهء منطقى حيات مزبور نمودهاند .
اكنون مى پردازيم به توضيح مبحث اصلى ( راه منطقى انتخاب هدف و وصول به آن ، در ميان حلقههاى زنجيرى عوامل جبرى ) : - در مباحث مربوط به تجزيهء هدف به عناصر جداگانه ، « دو اصل مهم را براى تشخيص جنبهء جبرى و اختيارى هدف و دريافت صحيح قدرت و اختيار و افزودن به آنها » بررسى كرديم ، عمل به آن دو اصل ، مى تواند بهترين زمينهء كوشش ما در بارهء تعيين راه منطقى در انتخاب هدف بوده باشد . يعنى ما نخست بايستى دو جنبهء جبرى و اختيارى هدف را دقيقا و همه جانبه بشناسيم ، سپس قدرت و اختيار خود را بسنجيم و در راه افزايش قدرت و اختيار و تقليل جنبهء جبرى هدف بكوشيم .
در اين زمينهء فعاليت ، با نظر به نيروهاى شگفتانگيز انسانى و نرسيدن همهء