ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩٠ - چهارم - جلال الدين محمد مولوى

در هيچ انسانى ديده نمى شود . اين مضمون مطابق جمله ايست كه از « شبلى شميل » مادّى معروف نقل كرديم : « پيشوا على بزرگ بزرگان ، يگانه نسخه ايست كه نه شرق و نه غرب ، نه در گذشته و نه امروز ، نسخه اى مطابق اين اصل نديده است . » ششم - محمد عبده
ششم - محمد عبده - بزرگترين روحانى و دانشمند عالم تسنن معاصر سيد جمال الدين اسدآبادى : « در هنگام مطالعهء نهج البلاغه گاهى يك عقل نورانى را مى ديدم كه شباهتى به مخلوق جسمانى نداشت اين عقل نورانى از گروه ارواح و مجردات الهى ( ملكوتيان ) جدا شده و بروح انسانى پيوسته و آن روح انسانى را از پوشاكهاى طبيعت تجريد نموده تا ملكوت اعلا بالا برده و به عالم شهود و ديدار روشنترين انوار نايل ساخته است و با اين وصف شگفتانگيز ، پس از رهايى از عوارض طبيعت در عالم قدس آرميده است . و لحظات ديگرى صداى گويندهء حكمت را مى شنيدم كه واقعيات صحيح را به پيشتازان و زمامداران گوشزد مى كرد و موقعيتهاى ترديد آميز را براى آنان نشان مى داد و از لغزشهاى اضطرابآور بر حذرشان مى داشت و آنان را به دقايق سياست و طرق كياست راهنمائى مى كرد و آنان را با مقام واقعى رياست آشنا مى ساخت و به عظمت تدبير و سرنوشت شايسته بالا مى برد . » [١] توضيحى در جملات محمد عبده
توضيحى در جملات محمد عبده جمله يكم
جمله يكم - « در هنگام مطالعهء نهج البلاغه گاهى يك عقل نورانى را مى ديدم . . » نكتهء جالبى كه در اين جمله بايستى مورد دقت قرار بگيرد : « عقل نورانى » است .
مسلم است كه عقل نظرى در قلمرو اختصاصى خود ، جز هدفگيرى و انتخاب وسيله كارى انجام نمى دهد .
اين فعاليت كارى باين ندارد كه آيا هدف در منطقهء ارزشهاى عالى انسانى است ، يا تنها در منطقهء سودجويى و خودخواهى است همچنين كارى با ماهيت

[١] شرح نهج البلاغه محمد عبده مقدمه بقلم محمد عبده ص ٧ .