تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٢ - شرح آيات

زمين فرا مى‌خواند و شما از زمين بيرون مى‌آييد».

زمانى كه اسرافيل را فرمان دهد و او در صور بدمد، همه بر پا مى‌خيزند و از/ ٥٠ قبرها بيرون مى‌آيند. «اذا» در آيه به معنى ناگهانى بودن فرمان است.

يعنى همه يك دفعه و به مجرد دعوت او بدون اين كه قدرت سرپيچى داشته باشيد يا حتى بتوانيد درنگ و كندى كنيد به پيشگاه او حاضر مى‌شويد.

[٢٦] خداوند مخلوقات را به قدرت خويش در آغاز بيافريد. پس باز گرداندن آنان يعنى آفرينش دوباره آنان پس از مرگ برايش آسانتر است. اين عبارت به ميزان فهم مردم است كه تقليد از يك چيز براى آنها آسانتر از ابتكار آن است. اما به نسبت آفريدگار ابداع كننده، امور را به سختى و آسانى قياس نمى‌كنند. زيرا او چون بگويد «كن» هر چه باشد از سخت و آسان موجود مى‌شود.

در اين جا «آسانتر» براى بيان اين حقيقت است كه آنان كه در امر معاد ترديد مى‌كنند و در عين حال مى‌دانند كه خدا بشر را آفريده است چرا به اين امر توجه ندارند كه اگر دشوار باشد خلقت نخستين است و باز گرداندن پس از مرگ بسى آسانتر از آن است؟

از اين جاست كه حكما مى‌گويند كه كلمات از تعبير از ذات پروردگار عاجز است بلكه فقط مى‌توانند بيان كننده اسماء و افعال او باشند و گفته‌اند

نهايات را بگير و مبادى را رها كن. پس وقتى مى‌گوييم خدا رحيم است مقصودمان آن نيست كه خدا را قلبى است كه به عشق مى‌طپد بلكه مراد اين است كه زمانى رحمت مى‌آورد موجبات رحمت را ايجاد مى‌كند همچنين است وقتى مى‌گوئيم «براى او آسان‌تر است».

خداى تعالى هنگامى كه مخلوقى را مى‌آفريند و هنگامى كه او را پس از مرگ باز مى‌گرداند نيازمند ادوات و آلات نيست و در آفرينش او لغزش و اشتباه نيست. هر چه بر روى زمينش بروى به ملكوت آسمانها بنگرى و به تدبير عظيم او و نظام و متانت صنع او دقيق شوى بهتر به اسماء حسناى او پى مى‌برى كه او فرمانرواست، قدوس است، سلام است،/ ٥١ مؤمن است، مهيمن است و عزيز و جبار و