تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٢٩ - شرح آيات

قرآن كريم در بيشتر اين سوره منافقانى را كه در جستجوى درآمدها و سودهاى كلان هستند بدون اين كه در به دست آوردن آنها رنجى را متحمل شوند رسوا مى‌سازد. اينان در بحرانها و جنگها از مسئوليت مى‌گريزند ولى در مواقع پيروزى و تقسيم غنايم خود را به جاى پيشگامان قلمداد مى‌كنند.

/ ٢٨٢

شرح آيات

[١٦] جنگ احزاب يكى از بحرانهاى سخت بود كه امت اسلامى با آن رو به رو شد البته مسلمانان از منافع آن بى‌نصيب نماندند، زيرا گروه‌هاى منافقان را شناختند. قرآن تفاصيل اين حادثه را در اين سوره ذكر نمى‌كند فقط به بعضى از نقاط حساس آن اشارت دارد.

قرآن تأكيد مى‌كند كه انسان نمى‌تواند از مرگ يا از قتل به پايمردى فرار خلاص شود. يا فرار او را سودمند مى‌افتد. آرى، براى روزهايى چند ممكن است ولى فرار سبب بقا و استمرار نخواهد بود.

«قُلْ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْفِرارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَ إِذاً لا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا- بگو: اگر از مرگ يا كشته شدن بگريزيد، هرگز گريختن سودتان ندهد و آن گاه از زندگى جز اندكى بهره‌مند نخواهيد شد.» در حالى دليرى به آدمى عمر دراز مى‌بخشد، زيرا شجاع در برابر دشمن مقاومت مى‌كند پس استمرار زندگى خود را تضمين مى‌كند [١٧] علاوه بر اين فرار از مرگ نفعى ندارد، زيرا مرگ انسان را در هر جا كه باشد در مى‌گيرد. كسى كه از جنگ مى‌گريزد خدا را هم به خشم مى‌آورد. مردم جز خدا دوست و ياورى ندارند و هر گاه قصد سويى به آنها كند كسى نيست كه پناه آنان باشد و چون بر ايشان رحمت بخواهد كسى قادر به منع آن نخواهد بود.

«قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرادَ بِكُمْ سُوءاً أَوْ أَرادَ بِكُمْ رَحْمَةً- بگو اگر خدا برايتان قصد بدى داشته باشد يا بخواهد به شما رحمتى ارزانى دارد كيست كه شما را از اراده او نگهدارد.»