تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠٢ - نام سوره

رهبرى امت مسلمان است. رهبرى، يعنى آنچه ذروه دين و سنام شريعت است و همان امانت بزرگى است كه آسمانها و زمين و كوه‌ها از حمل آن عاجز بودند و انسان آن را حمل كرد و بر خود ستم نمود.

آيات سوره از اين چارچوب مى‌گذرد تا ما را با شخصيت رهبرى پيامبر كه به نيروى توفيق خدا و نگهداشت او بر تمام فشارهاى اجتماعى فايق آمد. او فقط از خدا پروا دارد و مطيع كافران و منافقان نمى‌شود و تابع وحى الهى است و بر خدا توكل مى‌كند.

/ ٢٤٨ در ضمن به دو قصه نيز مى‌پردازد، يكى شخصى و ديگرى عمومى.

الف: در خلال قصه زيد كسى كه رسول اللَّه او را به فرزندى پذيرفت آن عادت عصر جاهلى را كه تا زمان آمدن اسلام و نزول قرآن برجاى بود نفى كرد و رسم آن ملغى نمود. رسم آنان چنان بود كه مى‌توانستند پسرى را به خود ملحق كنند و لو آن كه از صلب آنها برنيامده باشد. و از اين دو مطلب استنباط مى‌شود

اولا: پيامبر پدر زيد نيست و زيد حق ندارد به اين عنوان دعوى رهبرى كند.

ثانيا: پيامبر خود با عادات جاهلى معارضه مى‌كرد و در اين راه تحمل آزار مى‌كرد و اين معارضه از ويژگيهاى رسالت پيامبران است.

سپس سخن از اين است كه پيامبر (ص) به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و زنان او مادران مؤمنان هستند و خويشاوندان- كه در اين جا فرزندان صلبى آن حضرت‌اند- بعضى سزاوارتر از بعض ديگرند در كتاب خدا. بدين گونه خط رهبرى بعد از پيامبر را ترسيم مى‌كند.

در سوره همچنين از پيمانى كه خدا از پيامبر گرفت همان گونه از پيامبران اولو العزم ديگر گرفت قبل از آن كه آنان را به رسالت برگزيند كه اين بار گران را حمل كنند. يكى از مواد اين پيمان اين است كه پيامبر به اهل نفاق و كافران خضوع نكند و فقط و فقط از خداى تعالى از روى اخلاص اطاعت كند.

ب: در خلال سوره احزاب صفات رهبرى را بيان مى‌دارد. و اين كه چگونه بايد در ساعات درد و رنج از رسول متابعت نمود و به مجرد مشاهده رنج و بلا هر چند