تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٩١ - شرح آيات

بريم. «بگو به پروردگار مردم پناه مى‌برم* فرمانرواى مردم* خداى مردم* از شر وسوسه‌هاى وسوسه‌گر نهانى* آن كه در دلهاى مردم وسوسه مى‌كند* خواه از جنيان باشد يا از آدميان».

ديگر آن كه عبادت معمولا ميان عابد و معبود ارتباط ايجاد مى‌كند و ارتباط اينان با جن است نه با ملائكه، زيرا جن در دلهايشان وسوسه مى‌كند و آنها را به گمراهى مى‌خواند.

«أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ‌- و بيشترين به آنها ايمان داشتند.» مردم جاهلى خوارق بسيار به جنها نسبت مى‌دادند و آنها را تقديس مى‌كردند. تغيير صورت «عموم» به «اكثر» به اين سبب است كه عبادت دايره‌اش وسيع‌تر از ايمان است در صورتى كه آن را به تسليم و اطاعت مطلقه تفسير كنيم بسيارى از كسانى كه خواه و ناخواه پادشاهان را مى‌پرستند به آنها ايمان ندارند. از بارزترين مظاهر عبادت بدون ايمان، اطاعت مردم ساده دل است از كاهنان و رهبانان و اين كه آنان را به جاى خدا «ارباب» خود مى‌دانند ولى در برابرشان سجده نمى‌كنند يا آن كه ايمان ندارند كه آنها آفريدگار و رازق آنها هستند.

[٤٢] قرآن كريم اساس شرك را بر هم مى‌زند و عبادت ملائكه و جن را نفى مى‌كند و مى‌گويد كه مخلوقات مالك سود و زيان نيستند و دفع هيچ مضرتى نخواهند كرد مگر به اذن و رخصت خدا.

«فَالْيَوْمَ لا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعاً وَ لا ضَرًّا- آن روز به يكديگر هيچ گونه سود و زيانى نتوانند رساند.» پروردگار ما تأكيد مى‌كند كه انسان مسئول افعال خود است و آنان كه شريك خدا قرار مى‌دهد هرگز نمى‌توانند/ ٤٨٩ او را از عذاب آتش رهايى بخشند.

«وَ نَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّتِي كُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ‌- و به ستمكاران گوييم: بچشيد عذاب آتشى را كه دروغش مى‌انگاشتيد.»