تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٣٦ - رهنمودهايى از آيات

«الحكيم و الخبير» را مى‌يابيم و نيز سخنى است از جنبه‌هاى مختلف انعكاسهاى آنها در زندگى و بدين گونه معارف الهيه و قرآنيه را به ذكر خدا آغاز مى‌كنيم و بدان به پايان مى‌بريم. در حديث آمده است: «سر آغاز دين شناخت خداست». [١]/ ٤١٩ بدين طريق معرفت مرتكز مى‌شود، سپس از هم گشوده مى‌شود و بار ديگر باز مى‌گردد تا بار ديگر مرتكز شود. در آغاز مى‌شناسيم كه پروردگار ما حميد و حكيم و خبير است. آن گاه در زندگى به تفحص مى‌پردازيم و از آن جا به سنتها و نظامات آن راه مى‌يابيم. نگاه كلى به زندگى انسان را به پاسخ اين سؤال كه سنتها و نظامات كه زندگى در مسير آن حركت مى‌كند، آگاه مى‌سازد. به تعبير ديگر حكمت (فلسفه) چيزى است كه ديدگان ما را به حقيقت خود ما و موجوداتى كه اطراف ما را گرفته‌اند مى‌گشايد و از سنتهاى ثابتى كه بر آن فرمان مى‌رانند پرده برمى‌گيرد و در نتيجه ما را به شناخت برتر و عمل اصلح قادر مى‌سازد. اين حكمت را به طور تفصيل در كتاب خداى حكيم ملاحظه مى‌كنيم. وقتى كه قرآن مى‌گويد.

«الحمد للَّه الحكيم الخبير» مشتمل بر حقايق بسيارى است در حكمت كلى. زيرا آغاز و انجام و هدف عالم وجود را معين مى‌دارد. و به ما مى‌گويد كه قيام آن بر علم و نظامى است كه در جزء جزء آن تجلى دارد. او خالق جهان است. او خدايى است كه مالك آسمانها و زمين است و حمد و سپاس او بر ما واجب است در هر مكان و در هر زمان.

خبير كسى است كه محيط به دقايق امور باشد چه به نظر و چه به عمل. از مصاديق خبير بودن او يكى اين است كه هر چه در زمين فرو مى‌رود و هر چه از زمين بيرون مى‌آيد، حتى گازهايى كه زمين مى‌مكد يا بيرون مى‌دهد. خدا وزن و حجم و طبيعت آنها را مى‌داند. علم او احاطه دارد بر هر چه از آسمان فرو مى‌آيد يا به آسمان فرا مى‌رود. و لطيفترين چيزى كه به آسمان فرا مى‌رود نيت حسنه است و عمل صالح كه هر دو را خداى تعالى بالا مى‌برد.