تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٣٨ - شرح آيات

هنگامى است كه از عدالت او در دادن پاداش به مخلوقات خود ما را آگاه مى‌سازد.

«يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ/ ٤٢١ وَ ما يَعْرُجُ فِيها- هر چه در زمين فرو شود و هر چه را كه از زمين بيرون آيد و هر چه را كه از آسمان فرود آيد و هر چه را كه بر آسمان بالا رود مى‌داند.» پس خدا محيط بر هر چيزى است و از آن آگاه. در تفسير اين آيه از على بن ابراهيم روايت شده كه «يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ‌» يعنى داخل در زمين مى‌شود و «ما يَخْرُجُ مِنْها» يعنى از زمين خارج مى‌شود، مثل نباتات. و «يَعْرُجُ فِيها» در آن فرا رود مراد اعمال بندگان است. [٢] ولى خداى تعالى علمش را براى زيان رسانيدن به بشر به كار نمى‌برد، زيرا به بنى نوع آدمى مهربان است و به علم خود بر آنها رحمت مى‌آورد و اگر در آنان گناهى بيند مى‌آمرزدشان.

«وَ هُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ- و او مهربان و آمرزنده است.» ابو بصير از امام صادق (ع) روايت كرده كه گفت

چون به ابراهيم ملكوت آسمانها و زمين را نشان دادند، مردى را ديد كه زنا مى‌كند. ابراهيم دعا كرد و آن مرد هلاك شد. سپس ديگرى را ديد باز هم دعا كرد و او نيز هلاك شد، ابراهيم سومين كس را ديد باز هم دعا كرد و آن مرد بمرد. خدا به ابراهيم وحى فرستاد كه اى ابراهيم دعاى تو مستجاب مى‌شود. ضد بندگان من دعا مكن كه اگر من مى‌خواستم آنان را نمى‌آفريدم.

[٣] قرآن اسماء حسناى خداوند را چون حكيم و خبير و عليم را ذكر مى‌كند تا مگر بر انديشه و رفتار ما اثر گذارد. آيا نه چنين است كه پروردگار ما حكيم است پس روز جزايى هست و آنان كه قيامت را انكار مى‌كنند مى‌خواهند از واقعيت پاداش بگريزند.

«وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَأْتِينَا السَّاعَةُ- كافران گفتند كه ما را قيامت نخواهد آمد.»