تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٤٦ - شرح آيات

رسول (ص) را محال مى‌شمارند. ولى خود را مى‌بينند كه در مقابله و معارضه با قرآن عاجز و شكست خورده‌اند. پس چيز ديگرى به خاطرشان مى‌رسد

«أَمْ بِهِ جِنَّةٌ- يا ديوانه است.» قرآن به اين سؤالها پاسخ مى‌دهد كه مسئله و مشكل كافران چيز ديگرى است در اين نيست كه پيامبر دروغ مى‌گويد يا ديوانه است، مشكل در وجود خود آنهاست: افق ديدشان تنگ و افكارشان تاريك است. از اين رو نمى‌توانند مسئله حشر و نشر قيامت را برتابند.

«بَلِ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذابِ وَ الضَّلالِ الْبَعِيدِ- نه، آنان به آخرت ايمان ندارند و در عذابند و سخت از راه دورند.» مفسران گويند: عذاب در مقابل متهم كردن پيامبر است به دروغ و دورى از راه، يعنى ضلالت، در مقابل نسبت جنون است. [٣]/ ٤٣٢ به نظر من: سياق عبارت حاكى از اين است سبب كفرشان به پيامبر در كافر بودنشان به آخرت نهفته است، زيرا حقايق در مقابلشان آشكار است پس همواره در عذاب زندگى مى‌كنند. نديده‌ايد كسانى كه با حكومت قاهره‌اى معارضه مى‌كنند چه مى‌كشند، چگونه عذاب آنان را احاطه كرده است، همين گونه‌اند كسانى كه به آخرت ايمان ندارند ناچارند با حقايقى كه مردم به آن معترفند همواره مخالفت ورزند.

از سوى ديگر آنها در حالت گمراهى و دورى از راه صوابند. دليل و نشان آن اين است كه كسانى را كه ايشان را هدايت مى‌كنند و به سبيل سعادت راه مى‌نمايند به جنون نسبت مى‌دهند. آيا مى‌توان براى چنين مردمى انتظار هدايت داشت؟

از آيه نيز اين معنى فهميده مى‌شود كه انسان گمراه نمى‌گردد و از اهداف و حقايق دور نمى‌شود، مگر زمانى كه راهى كه بر مى‌گزيند راه خطا باشد اينان زمانى كه‌