تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٤٥ - شرح آيات

«أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ‌- آيا نديده‌اى كه خدا از شب مى‌كاهد و به روز مى‌افزايد و از روز مى‌كاهد و به شب مى‌افزايد.» اين تعبيرى زيباست از پديد آمدن فصلهاى سال. چنان كه در اعتدال ربيعى روزها بلند مى‌شود و شبها كوتاه و در اعتدال خريفى روزها كوتاه مى‌شود و شبها بلند.

هر گاه كه انسان و ديگر مخلوقات را زمانى معين باشد، پس آفتاب و ماه را هم چنين زمان معين است و دليل بر اين است كه روزگارى بوده كه ماه و آفتاب وجود نداشته‌اند./ ١٧٩ مانند انسان. همين امر ما را به اين حقيقت راه مى‌نمايد كه آنها به سوى نقطه صفر در حركت‌اند كه بر حسب تقدير و اراده خداوند متعال است.

«وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلى‌ أَجَلٍ مُسَمًّى‌- و آفتاب و ماه را رام خود ساخت كه هر يك تا زمانى معين در حركت است.» به نزد خدا، در علوم جديد ثابت شده كه آفتاب و ماه و ديگر ستارگان اعم از ثابت و سيّار در مسير خود به نقطه پايان مى‌رسند.

«وَ أَنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ- و خدا به كارهايى كه مى‌كنيد آگاه است.» [٣٠] در اطرافت چه مى‌نگرى؟ آيا آسمان را نمى‌نگرى كه بدون ستون برافراشته شده؟ و زمين را گسترده نمى‌بينى؟ و شب و روز را كه پى در پى مى‌آيند و مى‌روند؟ و هر چيز را مقدارى معين است؟ اين حقايق تو را به چه چيز راه مى‌نمايند؟ آيا به خدايى مقتدر و زوال ناپذير راه نمى‌نمايند؟ خدايى كه قدرتش دائم است، علمش را حدى نيست و سلطه‌اش كهنه نشود و در عزتش كس را ياراى همسرى با او نيست و كس از قهرش نتواند گريخت خدايى ثابت و تغيير ناپذير، دايم و بى‌زوال. بخشنده‌اى كه فقير نگردد و قاهرى كه خسته و ملول نشود.

«ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُ‌- اين بدان سبب است كه خداى يكتا حق است.» اما خدايانى كه به جاى اللَّه مى‌پرستيد، زوال يابنده‌اند. آيا نديده‌اى كه‌