اگر دو قضیه در موضوع و محمول و سایر جهات به استثنای کم و کیف با هم‌ وحدت داشته باشند و از نظر کم و کیف ، هم در کم اختلاف داشته باشند و هم در کیف ، یعنی هم در کلیت و جزئیت اختلاف داشته باشند و هم در ایجاب و سلب ، این دو قضیه ، " متناقضین " می‌باشند . مانند : " هر انسانی تعجب کننده است " و " بعضی انسانها تعجب کننده نیستند " .
و اگر در کیف اختلاف داشته باشند ، یعنی یکی موجبه است و دیگری سالبه‌ ، و در کم یعنی کلیت و جزئیت وحدت داشته باشند ، این بر دو قسم است : یا هر دو کلی هستند و یا هر دو جزئی .
اگر هر دو کلی هستند ، این دو قضیه " متضادتین " خوانده می‌شوند مانند : " هر انسانی تعجب کننده است " و " هیچ انسانی تعجب کننده نیست‌ " .
و اگر هر دو جزئی می‌باشند این دو قضیه را " داخلتین

&gt نسبتشان از قبیل تباین است ، و اگر در موضوع فقط شرکت داشته باشند مانند " انسان تعجب کننده است " و " انسان صنعتگر است " نسبت‌ میان آنها " تساوی " است و می‌توانیم آنها را " متماثلین " اصلاح کنیم‌ ، همچنانکه اگر فقط در محمول شرکت داشته باشند ، مانند " انسان حیوانی‌ است پستاندار " و " اسب حیوانی است پستاندار " [ نسبت ] میان آنها " تشابه " است و می‌توانیم آنها را به نام " متشابهین " بخوانیم . ولی منطقیین در مناسبات قضایا توجهی به این موارد که دو قضیه در یک‌ جزء اشتراک دارند یا در هیچ جزء اشتراک ندارند ننموده‌اند . توجه‌ منطقیین در مناسبات قضایا تنها به اینجاست که دو قضیه هم در موضوع‌ اشتراک دارند و هم در محمول و اختلافشان یا در " کم " است یعنی کلیت‌ و جزئیت ، و یا در " کیفیت " یعنی ایجاب و سلب ، و یا هر دو . اینگونه قضایا را متقابلین می‌خوانند . متقابلین به نوبه خود بر چند گونه‌اند : یا متناقضین‌اند ، یا متضادین ، یا متداخلین و یا داخلین تحت‌ التضاد .