مترتب است . اثری که بر قیاس مترتب می‌شود و هدفی که از آن منظور است گاهی یقین‌ است ، یعنی منظور قیاس کننده این است که واقعا مجهولی را برای خود و یا برای مخاطب خود تبدیل به معلوم کند و حقیقتی را کشف کند . در فلسفه‌ و علوم معمولا چنین هدفی منظور است و چنین نوع قیاساتی تشکیل می‌شود . البته در این وقت حتما باید از موادی استفاده شود که یقین آور و غیر قابل تردید باشد . ولی گاهی هدف قیاس کننده مغلوب کردن و به تسلیم وادار کردن طرف‌ است . در این صورت ضرورتی ندارد که امور یقینی استفاده شود ، و می‌توان‌ از اموری استفاده کرد که خود طرف قبول دارد ولو یک امر یقینی نباشد . و گاهی هدف ، اقناع ذهن مخاطب است برای این که به کاری وادار شود و یا از کاری بازداشته شود . در این صورت کافی است که از امور مظنون و غیر قطعی دلیل آورده شود ، مثل این که می‌خواهیم شخصی را از کار زشتی باز داریم ، مضرات احتمالی و مظنون آن را بیان می‌کنیم . گاهی هدف استدلال کننده صرفا این است که چهره مطلوب را در آئینه خیال‌ مخاطب ، زیبا یا زشت کند . در این صورت با پوشاندن جامه‌های زیبا یا زشت خیالی به مطلوب ، استدلال خویش را زینت می‌دهد . و گاهی هدف ، صرفا اشتباهکاری و گمراه کردن مخاطب است . در این‌ صورت یک امر غیر یقینی را بجای یقینی ، و یا یک امر غیر مقبول را بجای‌ مقبول ، و یا یک امر غیر ظنی را بجای