آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٣
یعنی حرکات عارضی جسم که نقطه مقابلشان سکون است شایسته است که در
طبیعیات ذکر شود ، و اما سایر حرکات و یا همان حرکات نه از آن حیث که
عارض بر جسم طبیعی میباشند ، باید در فلسفه اولی درباره آنها بحث و
تحقیق به عمل آید . صدرالمتألهین مباحث حرکت را در امور عامه " اسفار
" ضمن بحث قوه و فعل آورده است ، هر چند حق این بود که یکباره فصل
مستقلی برای آن قرار میداد .
از نتایج بسیار مهم این کشف بزرگ - مبنی بر این که وجود در ذات خود
به ثابت و سیال تقسیم میشود و این که وجود ثابت نحوهای از وجود است و
وجود سیال نحوهای دیگر از وجود است - این است که " شدن " و "
صیرورت " عین مرتبهای از هستی است . هر چند به اعتباری میتوانیم "
شدن " را ترکیب و آمیختگی هستی و نیستی بدانیم ولی این ترکیب و
آمیختگی ترکیب حقیقی نیست بلکه نوعی اعتبار و مجاز است [١] .
حقیقت این است که کشف اصالت وجود و اعتباریت ماهیات است که ما
را به درک این حقیقت مهم موفق میدارد ، یعنی اگر اصالت وجود نبود اولا
تصور حرکت جوهریه ناممکن بود ، و ثانیا این که " سیلان و شدن و صیرورت
عین مرتبهای از وجود است " قابل تصور نبود .
در فلسفه جدید اروپا ، حرکت از طرق دیگر جای خود را
[١] رجوع شود به مقاله " اصل تضاد در فلسفه اسلامی " در کتاب " مقالات فلسفی " از مرتضی مطهری .