آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٧

است پس ما خودش را که هنوز مجهول است دلیل بر خودش دانسته در ضمن‌ کبرا قرار داده‌ایم و این مصادره به مطلوب است ، یعنی یک شی‌ء مجهول‌ خودش دلیل بر خودش واقع شده است .
این ایراد از " استوارت میل " فیلسوف معروف انگلیسی است در قرن‌ هجدهم میلادی می‌زیسته است [١] .
چنان که می‌بینیم این استدلال حاوی مطلب تازه‌ای نیست ، با ایراد ابوسعید ابوالخیر ریشه مشترک دارد ، و آن این که علم به کبرا آنگاه حاصل‌ است که قبلا علم به نتیجه ( از راه استقراء ) حاصل شده باشد .
پاسخش همان است که قبلا گفتیم . این که می‌گوید آیا نتیجه در ضمن کبرا معلوم است یا مجهول ؟ پاسخش همان است که بوعلی به ابوسعید داد که‌ نتیجه معلوم است اجمالا ، و مجهول است تفصیلا . لهذا نه تکرار معلوم لازم‌ می‌آید و نه مصادره به مطلوب .
٣ - منطق ارسطویی منطق قیاسی است ، و اساس قیاس بر این است که سیر فکری ذهن همواره " نزولی " و از بالا به پایین است ، یعنی انتقال ذهن‌ از کلی به جزئی است . در گذشته چنین تصور می‌شد که ذهن ابتدا کلیات را درک می‌کند و به وسیله کلیات به درک جزئیات نائل می‌شود . اما تحقیقات‌ اخیر نشان داده که کار ، کاملا بر عکس است . سیر ذهن همواره صعودی و از جزئی به کلی است . علیهذا روش قیاسی از نظر مطالعات دقیق