آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٨
گفته شد چند چیز معلوم شد :
١ - اکتساب معلومات یا از طریق مشاهده مستقیم است که ذهن عملی انجام
نمیدهد ، صرفا فراوردههای حواس را تحویل میگیرد و یا از طریق تفکر بر
روی مکتسبات قبلی است که ذهن به نوعی عمل و فعالیت میکند . منطق به
قسم اول کاری ندارد . کار منطق این است که قوانین درست عمل کردن ذهن را
در حین تفکر به دست دهد .
٢ - ذهن تنها در صورتی قادر به تفکر است ( اعم از تفکر صحیح یا تفکر
غلط ) که چند معلوم در اختیار داشته باشد . یعنی ذهن با داشتن یک معلوم
قادر به عمل تفکر ( ولو تفکر غلط ) نیست . ذهن حتی در مورد " تمثیل "
نیز بیش از یک معلوم را دخالت میدهد .
٣ - معلومات قبلی آنگاه زمینه را برای تفکر و سیر ذهن ( ولو تفکر غلط
) فراهم میکند که با یکدیگر بیگانه محض نبوده باشند . اگر هزارها
معلومات در ذهن ما اندوخته شود که میان آنها " جامع " یا " حد مشترک
" در کار نباشد محال است که از آنها اندیشه جدیدی زاده شود .
اکنون میگوییم لزوم تعدد معلومات و همچنین لزوم وجود جامع و حد مشترک
میان معلومات ، زمینه را برای عمل تفکر فراهم میکند ، و اگر هر یک از
این دو شرط نباشد ذهن قادر به حرکت و انتقال نیست ولو به صورت غلط .
> اکنون میگوییم اگر دو کلی متساوی باشند داخل در باب قیاساند و اگر عام و خاص من وجه باشند داخل در تمثیلاند .