الکندی ، فارابی ، بو علی سینا ، خواجه نصیرالدین طوسی ، میرداماد ، ابن‌ رشد اندلسی ، ابن باجه اندلسی ، ابن الصائغ اندلسی ، مشائی مسلک بوده‌اند . مظهر و نماینده کامل این مکتب بو علی سینا است . کتابهای فلسفی بو علی از قبیل شفا ، اشارات ، نجات ، دانشنامه علائی ، مبدأ و معاد ، تعلیقات ، مباحثات ، عیون الحکمه همه حکمت مشاء است . در این روش‌ تکیه فقط بر استدلال و برهان عقلی است و بس . ٢ - روش فلسفی اشراقی : این روش نسبت به روش مشائی پیروان کمتری‌ دارد . آن کس که این روش را احیاء کرد " شیخ اشراق " بود . قطب‌ الدین شیرازی ، شهرزوری و عده‌ای دیگر روش اشراقی داشته‌اند . خود شیخ‌ اشراق ، مظهر و نماینده کامل این مکتب به شمار می‌رود . شیخ اشراق کتب‌ زیادی نوشته است از قبیل حکمة الاشراق ، تلویحات ، مطارحات ، مقاومات‌ ، هیاکل النور . معروفترین آنها کتاب حکمة الاشراق است و تنها این کتاب‌ است که صد در صد روش اشراقی دارد . شیخ اشراق برخی رساله‌ها به فارسی‌ دارد از قبیل : آواز پر جبرئیل ، عقل سرخ و غیره . در این روش به دو چیز تکیه می‌شود : استدلال و برهان عقلی ، و دیگر مجاهده و تصفیه نفس . به حسب این روش ، تنها با نیروی استدلال و برهان‌ عقلی نتوان حقائق جهان را اکتشاف کرد .

روش عرفان و تصوف فقط و فقط بر تصفیه نفس‌ بر اساس سلوک الی الله و تقرب به حق تا مرحله وصول به حقیقت تکیه‌ دارد و به هیچ وجه اعتمادی به استدلالات