٤ - قیاسی که هدف آن صرفا جامه زیبای خیالی پوشاندن ( به مطلوب ) باشد " شعر " نامیده می‌شود . تشبیهات ، استعارات ، مجازات همه از این قبیل است . شعر مستقیما با خیال سروکار دارد . و چون میان تصورات و احساسات رابطه است یعنی هر تصوری به دنبال خود احساس را بیدار می‌کند ، شعر از این راه احساسات را در اختیار می‌گیرد و احیانا انسان را به‌ کارهای شگفت وا می‌دارد یا از آنها باز می‌دارد . اشعار رودکی درباره شاه سامانی و تأثیر آنها در تشویق او برای رفتن به‌ بخارا که معروف است بهترین مثال است :

ای بخارا شاد باش و شاد زی

شاه زی تو میهمان آید همی

شاه سرو است و بخارا بوستان

سرو سوی بوستان آید همی

شاه ماه است و بخارا آسمان

ماه سوی آسمان آید همی

٥ - قیاسی که هدف آن اشتباهکاری است " مغالطه " یا " سفسطه " نامیده می‌شود . دانستن فن مغالطه نظیر شناختن آفات و میکروبهای مضره و سمومات است‌ که از آن جهت لازم است تا انسان از آنها احتراز جوید ، و یا اگر کسی‌ خواست او را فریب داده و مسموم کند فریب نخورد ، و یا اگر کسی مسموم‌ شده باشد بتواند او را معالجه کند . دانستن و شناختن انواع مغالطه‌ها برای‌ این است که انسان شخصا احتراز جوید و آگاهی یابد تا دیگران او را از راه‌ ( مغالطه ) نفریبند ، و یا گرفتاران مغالطه را نجات دهد . منطقیین سیزده نوع مغالطه ذکر کرده‌اند . ما در این جا نمی‌توانیم به‌ تفصیل همه آنها را ذکر کنیم ، منتها به بعضی از اقسام آن