تحت التضاد " می‌خوانند مانند : " بعضی انسانها تعجب کننده هستند " و " بعضی انسانها تعجب کننده نیستند " . و اگر دو قضیه در کم اختلاف داشته باشند یعنی یکی کلیه است و دیگری‌ جزئیه ، ولی در کیف وحدت داشته باشند یعنی هر دو موجبه یا هر دو سالبه‌ باشند ، اینها را " متداخلین " می‌خوانند مانند : " هر انسانی تعجب‌ کننده است " و " بعضی انسانها تعجب کننده‌اند " و مانند : " هیچ‌ انسانی منقار ندارد " و " بعضی انسانها منقار ندارند " . البته معلوم است که شق پنجم ، یعنی این که نه در کیف اختلاف داشته‌ باشند و نه در کم ، فرض ندارد ، زیرا فرض این است که درباره دو قضیه‌ای‌ بحث می‌کنیم که از نظر موضوع و محمول و سایر جهات مثلا ( زمان و مکان ) وحدت دارند . چنین دو قضیه‌ای اگر از نظر کم و کیف هم وحدت داشته باشند یک قضیه‌اند نه دو قضیه . حکم قسم اول که نسبت میان دو قضیه تناقض است این است که اگر یکی از آنها صادق باشد دیگری قطعا کاذب است ، و اگر یکی کاذب باشد دیگری صادق‌ است . یعنی محال است که هر دو صادق باشند و یا هر دو کاذب باشند . صدق‌ چنین دو قضیه‌ای ( که البته محال است ) " اجتماع نقیضین " خوانده می‌شود . همچنانکه کذب هر دو ( که آن نیز البته محال است ) " ارتفاع نقیضین‌ " نامیده می‌شود . این همان اصل معروفی است که به نام " اصل تناقض " نامیده شده و امروز زیاد مورد بحث است . هگل در بعضی سخنان خود مدعی است که منطق