آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٧
موفقیتهای پی در پی و حیرت انگیز حاصل گردید . کسانی که این ایراد را ذکر کردهاند و در واقع این مغالطه را آوردهاند چند اشتباه کردهاند . گمان کرده و یا چنین وانمود کردهاند که معنی این که منطق ابزار علوم است این است که " ابزار تحصیل علوم " است یعنی کار علم منطق این است که برای ما اطلاعات و علومی فراهم میکند ، و به عبارت دیگر گمان کردهاند که منطق برای فکر بشر نظیر تیشه است برای هیزم شکن که مواد را جمع و تحصیل میکند ، و حال آن که منطق صرفا " آلت سنجش " است ، یعنی درست و نادرست را باز مینماید ، آن هم آلت سنجش صورت و شکل فکر نه ماده و مصالح فکر . لهذا آنرا به شاقول و طراز بنا تشبیه کردهاند . بنا وقتی که دیواری را بالا میبرد ، عمودی بودن آن را با شاقول ، و افقی بودن آن را با طراز تشخیص میدهد . شاقول و طراز نه ابزار تحصیل آجر و خاک و آهک و سیمان و غیره میباشند و نه وسیله سنجش درستی و نادرستی این مصالح که فی المثل سالماند یا ناسالم و معیوب . وسیله تحصیل مواد فکری همانهاست که قبلا گفتیم یعنی قیاس ، استقراء ، تمثیل ، و چنانکه قبلا اشاره کردیم اینها هیچکدام جزء منطق نیستند . منطق قواعد اینها را بیان میکند و ارزششان را تأیید مینماید . اینجا ممکن است گفته شود کسانی که منکر منطق ارسطویی به عنوان ابزار تحصیل علم شدهاند مقصودشان انکار ارزش قیاس است و همچنانکه قبلا گفته شد اگر مسائل منطق ، قواعد مربوط به قیاس است پس هر چند خود منطق ارسطویی ابزار