زمخشری در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم ، مظاهر و نماینده مکتب‌ معتزله به شمار می‌روند . و شیخ ابوالحسن اشعری متوفا در سال ٣٣٠ هجری‌ مظهر و نماینده کامل مکتب اشعری به شمار می‌رود . قاضی ابوبکر باقلانی و امام الحرمین جوینی و غزالی ، و فخرالدین رازی ، روش اشعری داشته‌اند . متکلمین شیعی نیز زیاد بوده‌اند . هشام بن الحکم که از اصحاب امام جعفر صادق علیه السلام است یک متکلم شیعی است . خاندان نوبختی که یک خاندان‌ ایرانی شیعی می‌باشند متکلمان زبردستی داشته‌اند . شیخ مفید و سید مرتضی‌ علم الهدی نیز از متکلمان شیعه به شمار می‌روند . مظهر و نماینده کامل کلام‌ شیعی خواجه نصیرالدین طوسی است . کتاب " تجرید العقائد " خواجه یکی‌ از معروفترین کتب کلام است . خواجه ، فیلسوف و ریاضیدان هم هست . بعد از خواجه سرنوشت کلام به کلی تغییر کرد و بیشتر رنگ فلسفی به خود گرفت. در میان کتب کلامی اهل تسنن " شرح مواقف " که متن آن از " قاضی عضد ایجی " معاصر و ممدوح حافظ است ، و شرح آن از میرسید شریف جرجانی است‌ از همه معروفتر است . کتاب " مواقف " سخت تحت تأثیر کتاب " تجرید العقائد " است .