آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٦

یک نظام جبری است [١] .
در بحث علت و معلول گفتیم که اصل سنخیت میان علت و معلول به فکر ما انتظام خاص می‌بخشد و یک پیوستگی خاصی میان اصلها و فرعها ، میان علتها و معلولها در ذهن ما مجسم می‌کند .
اکنون می‌گوییم این اصل که هر ممکن الوجود از علت خود ضرورت کسب‌ می‌کند که از جهتی مربوط است به علت و معلول و از جهتی مربوط است به‌ ضرورت و امکان ، به نظام فکری ما درباره جهان رنگ خاص می‌دهد و آن این‌ که این نظام یک نظام ضروری و حتمی و تخلف ناپذیر است . فلسفه این‌ مطلب را با عبارت کوتاه " اصل ضرورت علت و معلولی " بیان می‌کند .
اگر ما اصل علیت غائی را در طبیعت پذیریم ، یعنی بپذیریم که طبیعت‌ در سیر و حرکت خود غایاتی را جستجو می‌کند و همه غایات هم به یک غایت‌ اصلی که غایه الغایات است منتهی می‌گردد ، باز نظام حاکم بر جهان رنگ‌ تازه دیگری پیدا می‌کند . ما در اینجا وارد بحث غایات که فوق العاده‌ جالب و مهم است نمی‌شویم و به دروس اختصاصی فلسفه واگذار می‌کنیم .
بحث ما درباره کلیات فلسفه در اینجا به پایان می‌رسد ، ولی باز هم‌ مسائلی هست که لازم است اجمالا با کلیاتی از آنها آشنا شویم ، مانند وحدت و کثرت ، قوه و فعل ، جوهر و عرض ، مجرد و