قیاس چنانکه قبلا دانستیم ، نوعی عمل است اما عمل ذهن . قیاس نوعی‌ خاص تفکر و سیر ذهن از معلوم به مجهول برای تبدیل آن به معلوم است . بدیهی است که قیاس خود جزء منطق نیست ، همچنانکه جزء هیچ علم دیگر نیست ، زیرا " عمل " است نه " علم " اما عمل ذهن ، [ ولی به اعتبار دیگر ] داخل در موضوع منطق است ، زیرا قیاس یکی از انواع حجت است و حجت یکی از دو موضوع منطق است . آنچه جزء منطق است و به نام باب‌ قیاس خوانده می‌شود قواعد مربوط به قیاس است که قیاس باید چنین و چنان‌ و دارای فلان شرایط باشد . همچنانکه بدن انسان جزء هیچ علمی نیست ، بلکه‌ مسائل علمی مربوط به بدن انسان است که جزء علم فیزیولوژی یا پزشکی است.

دو نوع ارزش

ارزش منطق از دو نظر مورد بحث صاحبنظران قرار گرفته است : ١ - از نظر صحت ٢ - از نظر افاده برخی اساسا قواعد منطق را پوچ و غلط و نادرست دانسته‌اند . برخی دیگر گفته‌اند غلط نیست اما مفید فایده‌ای هم نیست ، دانستن و ندانستن آنها علی السویه است ، آن فایده‌ای که برای منطق ذکر شده یعنی " آلت " بودن‌ و " ابزار علوم " بودن و بالاخره نگهداری ذهن از غلط بر آن مترتب‌ نمی‌شود ، پس صرف وقت در آن بیهوده است .