آشنایی با علوم اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٦
گفتیم پیدا است ضامن درستی فکر از نظر دوم است . اما از نظر اول هیچ قاعده و اصلی نیست که صحت فکر را تضمین کند . تنها ضامن ، مراقبت و دقت شخص فکر کننده است . مثلا ممکن است از یک سلسله قضایای حسی یا تجربی قیاساتی تشکیل شود ، اما آن تجربهها به عللی ناقص و غیر یقینی باشد و خلاف آنها ثابت بشود . این جهت بر عهده منطق ارسطویی که آن را به همین لحاظ منطق صورت مینامند نیست . آنچه بر عهده این منطق است این است که این قضایا را به صورت صحیحی ترتیب دهد که از نظر سوء ترتیب ، منشأ غلط و اشتباه نگردد . ثانیا مجهز بودن به منطق کافی نیست که شخص ، حتی از لحاظ صورت قیاس نیز اشتباه نکند . آنچه ضامن حفظ از اشتباه است به کار بستن دقیق آن است ، همچنانکه مجهز بودن به علم پزشکی برای حفظ الصحة یا معالجه کافی نیست ، به کار بردن آن لازم است . اشتباهات منطقی علمای مجهز به منطق به علت نوعی شتابزدگی و تسامح در به کار بستن اصول منطقی است . ٢ - میگویند منطق ابزار علوم است ، اما منطق ارسطویی به هیچ وجه ابزار خوبی نیست ، یعنی مجهز بودن به این منطق به هیچ وجه بر معلومات انسان نمیافزاید . هرگز منطق ارسطویی نمیتواند مجهولات طبیعت را بر ما معلوم سازد . ما اگر بخواهیم ابزاری داشته باشیم که واقعا ابزار باشد و ما را به کشفیات جدید نائل سازد ، آن ابزار " تجربه " و " استقراء و مطالعه مستقیم طبیعت است نه منطق و قیاس . در دوره جدید که منطق ارسطو به عنوان یک ابزار طرد شد و به جای آن از ابزار استقراء و تجربه استفاده شد